Sultan III. Mehmed (1595-1603)

Şehzadelik Dönemi

Osmanlı tarihinde 1595-1603 yıllarında padişahlık yapan III. Mehmed, 1566 yılında Manisa’da doğdu. Babası Sultan II. Murad, annesi Arnavut asıllı Safiye Sultan’dır.

Şehzade Mehmed’in Manisa Sancakbeyliği

Şehzade Mehmed, muhteşem ve görkemli bir sünnet düğününden sonra 1583 yılının sonlarında Saruhan (Manisa) sancakbeyliği görevine gönderildi.

Tahta Çıkışı

Sultan III. Murad hastalık sonucunda 17 Ocak 1595’de vefat etti. Şehzade Mehmed’in İstanbul’a gelişiyle (27 Ocak 1595) birlikte padişahın vefat ettiği ilan edildi. Cuma namazından sonra Osmanlı tahtına cülus eden Sultan III. Mehmed’e biat edildi.

Osmanlı-Habsburg Mübasebetleri

Sultan III. Mehmed tahta çıktığında Osmanlı-Habsburg mücadelesi tüm şiddeti ile devam ediyordu. Sultan ilk olarak Sadrazam Ferhad Paşa’yı Osmanlılara karşı isyan Eflak voyvodası üzerine görevlendirdi. Ancak Ferhad Paşa başarılı olamayınca yerine sadaret makamına Sinan Paşa’yı getirdi. Sinan Paşa’nın Eflak Seferi dönüşünde yaptığı büyük bir hata Osmanlı Akıncı birliğinin sonunu hazırladı. Ekim 1595’de Yergöğü civarında ordunun köprünün geçişi sırasında Eflak voyvodası Mihail’in ani saldırısı ile dağınık durumdaki Osmanlı ordusu büyük zarar gördü. Tuna Nehri’nin öte yakasındaki Akıncı kuvvetlerinin önemli bir kısmı hayatını kaybetti. Bu faciadan sonra Akıncı Ocağı bir daha da toparlanamadı.

Eğri Seferi ve Haçova Meydan Muharebesi (1596)

Sefer hazırlıklarının ardından 20 Haziran 1596’da III. Mehmed ordunun başında İstanbul’dan hareket etti. 12 Ekim 1596 tarihinde kalenin vire ile teslimi ve kalede bulunanlara her hangi bir zarar verilmemesi hususunda anlaşmaya varıldı.

Eğri’nin fethini müteakiben Habsburglarla mücadeleler devam ederken Sultan III. Mehmed İstanbul’a dönme arzusunda idi. Bu sırada Kutsal Roma Germen İmparatoru II. Rudolf’un kardeşi Maksimilyan ile Erdel voyvodası Sigismund Bathori komutasında Leh, Çek, Macar, Frenk ve İspanyollardan oluşan Haçlı ordusunun Eğri yakınlarına kadar ulaştığı haber alındı. 25 Ekim’de başlayan muharebede birleşik Haçlı ordusu bütün gücüyle padişahın bulunduğu merkez kuvvetleri üzerine saldırdı. Osmanlı ordusu dağıldı ve savaş düzenini neredeyse kaybetti. Habsburg kuvvetleri ise savaşı kazandıkları düşüncesi ile eşyaları ve hazineyi yağmalamakla meşgul idi. Çadırların arasında dolaşmaya başlayan ve savaş düzeni ve disiplinini kaybeden Habsburg ordusuna karşı harekete geçen Osmanlı geri hizmet birliklerinden seyisler, aşçılar, deveciler vs. Osmanlı ordusunun yeniden toparlanmasını sağladı. Bunun sonucunda savaşı kaybeden Osmanlı ordusu rakibinin savaşı kazandık düşüncesiyle zafer sarhoşu şeklinde hareket etmesi ve savaş disiplinini yitirmesinden istifade ile savaşı kazandı.

Haçova Savaşı Sonrası Osmanlı-Habsburg Savaşları

1600 yılında Bobofça Kalesi Murad Paşa, Kanije Kalesi ise Tiryaki Hasan Paşa tarafından fethedildi. 1602 yılında sadrazam Yemişci Hasan Paşa İstolni Belgrad’ı geri almayı başardı. Osmanlı-Habsburg savaşları Sultan III. Mehmed’in ölümünden sonra oğlu I. Ahmed döneminde devam etti.

Celalî İsyanları

Osmanlı Devleti’nde XVI. yüzyılda Sultan I. Selim döneminde başlayan ve XVII. yüzyılda da devam eden isyanlar Celalî isyanları diye adlandırılmıştır. XVI. yüzyılın sonlarında yeniden başlayıp XVII. yüzyılda devam eden ve Anadolu’yu adeta yangın yerine çeviren isyanların siyasî, iktisadî, askerî, ictimaî ve idarî pek çok nedeni söz konusudur.

İlk Büyük Celalî: Karayazıcı Abdulhalim İsyanı

Karayazıcı Abdulhalim, sekban yazıcısı, subaşılık, mütesellimlik gibi farklı görevlerde bulundu. Son olarak bağlı olduğu sancakbeyinin görevden alınması sonucunda kapı halkından olan Karayazıcı açıkta kaldı ve bu durumu kabullenmedi (1598). Anadolu’da bulunan çetelerden birisine katıldı ve kısa sürede çete liderliğine yükseldi.

Elbistan yakınlarında Karayazıcı mağlup edildi ve Canik Dağları’na kaçmak zorunda kaldı. 1602 yılında Karayazıcı’nın öldüğü haberi İstanbul’a ulaştı.

Deli Hasan İsyanı

Karayazıcı Abdulhalim’in kardeşi olan Deli Hasan, onun ölümünden sonra Celalîlerin reisi olarak öne çıktı. Deli Hasan’ı kontrol altına almak için Osmanlı yönetimi Deli Hasan’ı Bosna Beylerbeyliği ile görevlendirdi. Osmanlı Devleti aleyhine faaliyetlerinden dolayı Deli Hasan oğluyla birlikte idam edildi (1606).

III. Mehmed Dönemindeki Diğer Olaylar

III. Mehmed döneminde meydana gelen diğer olaylar arasında Veziriazam Ferhad Paşa’ya karşı isyan, Kira Kadın adı verilen Esperanza Malchi’nin öldürülmesi, yeniçeriler ile sipahiler arasında meydana gelen çatışma ve Şehzade Mahmud’un öldürülmesi gibi hadiseler öne çıkmaktadır.

Sultan III. Mehmed’in Ölümü ve Şahsiyeti

Hastalığı artan Sultan III. Mehmed 20 Aralık (bazı kaynaklarda 22 Aralık) 1603 tarihinde vefat etti. Türbesi Ayasofya Camii avlusundadır. III. Mehmed’in oğullarından Ahmed (1603-1617) ve Mustafa (1617-1618, 1622-1623) Osmanlı tahtına çıktı.

III. Mehmed’in şiire meraklı olduğu Adlî mahlasını kullanarak şiirler yazdığı dönemin yazarlarını desteklediği, edebî eserlere ilgili olduğu kaydedilir. Devrin önde gelen yazarlarından Hasan Kâfî el-Akhisârî ıslahatnâme türünden kaleme aldığı eserini Sultan’a sundu. Tâlikîzâde, III. Mehmed’in ordunun başında bizzat bulunduğu Eğri Seferi’ni anlattığı eserini (Fetihnâme-i Eğri) padişah adına kaleme aldı. Selanikî Mustafa Efendi, Gelibolulu Mustafa Âlî, Hoca Sâdeddin Efendi gibi tarihçilerinin yanında Nev’î ve şair Bâkî III. Mehmed’in saltanatı zamanının önde gelen şahsiyetlerinden idi.