Sultan III. Murad (1574-1595)

Şehzadelik Dönemi

1546 yılında Manisa’da doğdu. Babası Sultan II. Selim, annesi Nurbânû Sultan’dır. 1562’de Manisa sancakbeyliği görevine başladı.

Tahta Çıkışı

Sultan II. Selim’in vefatı üzerine Aralık 1574’te III. Murad’ın cülusu ilan edildi.

Sokullu Mehmed Paşa’nın Ölümü ve İktidar Mücadelesi

Doğuda Osmanlı-Safevî mücadelesi devam ederken Osmanlı başkentinde ise Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa suikast sonucu hayatını kaybetti.

Şehzade Mehmed’in Muhteşem Sünnet Düğünü

Sultan III. Murad, oğlu Mehmed için büyük bir sünnet şöleni düzenledi (1582). Osmanlı tarihindeki en gösterişli düğün olarak kaydedilmiştir.

Osmanlı-Safevî İlişkileri

Savaş kararıyla birlikte serdarlık vazifesi Nisan 1578 Lala Mustafa Paşa’ya verildi. Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Çıldır taraflarında yapılan muharebede başarı kazandı ve Çıldır, Vale, Yenikale, Tümük, Hırtiz ve Ahılkelek ele geçirildi. Ordu 24 Ağustos 1578’de Tiflis’e girdi. Koyun Geçidi Muharebesi’nde (9 Eylül 1578) Osmanlı ordusu kesin bir başarı kazandı ve böylece Gürcistan ve Şirvan çevresi Osmanlı hâkimiyetine girdi. Osmanlı-Safevî savaşları devam ederken sadrazam olarak Koca Sinan Paşa tayin edildi (1580).

Osmanlılar ile Safevîler arasında Baştepe civarında meydana gelen ve gece de devam ettiğinden dolayı Meşale Savaşı olarak adlandırılan muharebelerin sonunda Osmanlılar büyük başarılar elde etti (Mayıs 1583). Yeni Sadrazam Özdemiroğlu Osman Paşa 1585’de Şark seferiyle görevlendirildi. Yüz bini aşan bir ordu ile hareket eden Özdemiroğlu, iki günlük savaş ve sokak muharebelerinden sonra 22-23 Eylül 1585’de Tebriz’e girdi ve şehri teslim aldı. Ferhad Paşa’nın 1586’da ikinci defa serdar tayin edilmesinden sonra Tebriz’de yeniden kontrol sağlandı. Safevîler üzerine devam eden taarruzlar sonucunda 1 Eylül 1588’de Gence ele geçirildi. Osmanlı Devleti ile Safevîler arasında yapılan sulh müzakerelerinin ardından 1590 yılında antlaşma imzalandı. Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaştı.

Osmanlı-İngiliz Münasebetleri

1580 tarihli İngilizlere verilen ahidnâme Osmanlı padişahı tarafından İngiltere kraliçesine verilen tek taraflı bir ahidnâmedir. Fransa’dan sonra çeşitli imtiyazları ihtiva eden kapitülasyonlar İngilizlere de tanınmış oldu.

Osmanlı-Lehistan İlişkiler

Osmanlı-Lehistan münasebetleri XIV. yüzyılın sonlarında Jagiellon hanedanı zamanında başladı. Lehistan’da kralların seçimle belirlenmeye başladığı 1572’den sonra dönemin Osmanlı sadrazamı Sokullu Mehmed Paşa Lehistan siyasetine müdahale ederek kendi desteklediği adayı tahta çıkarmayı başardı.

Osmanlı-Habsburg Mübasebetleri

Savaş kararıyla birlikte 1593 yılının Temmuz ayının sonlarında serdar Koca Sinan Paşa komutasındaki ordu İstanbul’dan hareket etti. Sadrazam Koca Sinan Paşa komutasındaki ordu mücadeleyi sürdürürken Papa’nın da teşvikiyle Osmanlı Devleti’ne tabi Eflak, Boğdan ve Erdel voyvodaları ve Kazaklar, II. Rudolf ile ittifak yaptı. Bu sırada Osmanlı padişahı III. Murad vefat etti ve yerine oğlu III. Mehmed tahta çıktı (1595).

Osmanlı-Portekiz ve İspanya Münasebetleri

Osmanlı taraftarı olan Fas sultanını değiştirmek üzere harekete geçen Portekiz Kralı Don Sebastiyan’a karşı Osmanlılar, Sultan Abdülmelik’e yardım gönderdi. 4 Ağustos 1578’de Vadiüsseyl (Kasrülkebir) Savaşı’nda Portekizliler mağlup edildi.

Tunus Seferi’nde (1574) Osmanlılar, İspanyollar ve yerel güçlere karşı başarılı mücadele verdi. Kazanılan başarıların ardından Tunus’da Osmanlı idaresi tesis edildi.

1585-86 Tağşişi

1585-86 tağşişi Osmanlı para tarihinde gümüş para olan akçenin ayar ve ağırlığının büyük ölçüde değiştirildiği bir hadisedir.

Beylerbeyi Vakası (1589)

1589 yılında, maaşlarının züyuf akçe ile ödendiği bahanesiyle kapıkullarının ayaklanması, akabinde bazı devlet görevlilerin asilere teslim edilmesi ve bir kısım bürokratların görevden alınmasıyla neticelenen bir hadisedir.

Sakarya Nehri'nin İzmit Körfezi ile Birleştirilmesi Projesi

İlk defa Kanunî Sultan Süleyman döneminde gündeme gelen İzmit Körfezi’nin Sapanca Gölü’ne ve buradan Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz ile birleştirme projesi Sultan III. Murad zamanında tekrar ele alındı. Kazı çalışmalarına başlandıysa da Sinan Paşa’nın rakiplerinin O’nun aleyhinde yürüttüğü olumsuz tezvirat padişah üzerinde etkili oldu. Sultan III. Murad’ın emriyle bu proje durduruldu.

Eserleri (Edebî ve Mimarî)

Sultan III. Murad, edebiyat ve şiire meraklı bir padişah idi. Sultan III. Murad bin altı yüz kadar gazel yazdı. Osmanlı hânedanı içinde şiir olarak en fazla eser meydana getiren padişahlardan birisidir. Muradî Divânı, gazellerden müteşekkil hacimli bir eserdir. III. Murad’ın bir başka eseri tasavvufî konuları muhtevi Fütuhatü’s-Sıyam’dır. Esrarnâme adlı eseri ise Şeyh Semsettin Sivasî tarafından şerh edilmiştir.

II. Selim döneminde başlayan Haram-ı Şerif’teki inşa, tamir ve tezyin işi vefatından sonra oğlu Sultan III. Murad zamanında da devam etti. III. Murad Mescdi-i Haram’ın bazı kısımlarını tamir ettirdi, suyollarının temizliğini yaptırdı. Mekke ve Medine’de birer medrese, büyük bir imaret, mektep ve zaviye yaptıran Sultan III. Murad Hz. Peygamber’in Medine’deki evinin eskiyen halılarını Menemen halısıyla değiştirip, Hz. İbrahim’in makamının damını kendi parasıyla tamir ettirdi. Surre alayları vesilesiyle Mekke ve Medine’ye her yıl yardımlar gönderilmesi de O’nun döneminde 29 Mayıs 1591’den itibaren tekrar edegelen bir gelenek halini aldı.

Sultan III. Murad Manisa’da sancakbeyi olarak görev yaptığı sırada burada cami ve zaviye inşa ettirdi. Tahta çıktıktan sonra bu caminin büyütülmesine izin verdi. Muradiye Külliyesi olarak bilinen bu yapı 1583’de bizzat Mimar Sinan tarafından planlandı. Külliyenin inşası 1593 yılına kadar sürdü.

Sultan III. Murad, 17 Ocak 1595 tarihinde vefat etti.