Çığda Olay Yönetimi
Çığ, eğimli bir kayma yüzeyi boyunca (230 -560 arasındaki eğimli yamaçlarda) gerçekleşen oldukça hızlı kar akışına verilen addır. Yabancı literatürde çığ karşılığı olarak yaygın biçimde kullanılan avalanche sözcüğü, Fransızca kökenli olup iniş-alçalma-çöküş anlamlarını taşımaktadır.
Tetikleme: Çığlar, tetiklenme olarak adlandırılan, kar örtüsü içinden ya da dışından kaynaklanan bir etken tarafından başlatılmaktadır. Bir kez tetiklenen çığ, hemen hızlanmaya başlayarak akış patikasındaki kar kütlelerini de hareketlendirir.
Yapay Çığ: Çeşitli çığ düşürme yöntemleri ile can ve mal kaybı riskinin yüksek olduğu bölgelerde çığ tehlikesi içeren kar örtüsü daha fazla büyümeden tetiklenerek küçük çaplı çığlara dönüştürülebilmektedir
Çığ Çeşitleri: Çığlar, tetiklenme olarak adlandırılan, kar örtüsü içinden ya da dışından kaynaklanan bir etken tarafından başlatılmaktadır. Bir kez tetiklenen çığ, hemen hızlanmaya başlayarak akış patikasındaki kar kütlelerini de hareketlendirir. Bazı çığ türlerinde (ıslak kar çığları) çığ harekete başladıktan sonraki 5 saniye içinde 130 km/sa hıza ulaşabilmektedir.
Çığın Oluşumunu Etkileyen etkenler: Çığ oluşumunun temel nedeni; kar örtüsü altındaki zayıf tabakanın örtüden kaynaklanan yükü taşıma kabiliyetini yitirmesidir. Türkiye Afet Müdahale Planı'nda çığ afetine bire bir değinilmemiştir. Çığın oluşumunda 4 koşul etkili olmaktadır. Bunlar;
- Nivolojik koşullar (kar örtüsü koşulları),
- Meteorolojik koşullar,
- Topoğrafik koşullar,
- Yapay koşullardır.
Dünyada Çığ Vakaları
Yıllar arasında önemli farklılıklar gözlenmekle birlikte, son yıllarda dünya genelindeki çığ olaylarında oluşan yıllık can kaybının ortalama 250 kişi düzeyinde olduğu tahmin edilmektedir. Bir başka tahmine göre ise dünya genelinde çığ kaynaklı yıllık ölüm sayısı 150 dolayında olup bunun 30’u ABD’de, 14’ü Kanada’da gerçekleşmektedir.
Türkiye'de Çığ Vakaları
Türkiye topraklarının yaklaşık yüzde 35’i çığ afetine maruz kaldığı tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalara göre, çığ olaylarının Türkiye’de ağırlıklı olarak görüldüğü bölgeler şunlardır:
Karadeniz Bölgesi’nde; Küre ve Soğanlı Dağları,
Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde; Tecer, Yama, Otlukbeli, Munzur, Karagöl, Palandöken, Kargapazarı, Aras Güneyi, Muş
Güneyi, Kavuşşahap, Van Doğusu ve Hakkari Dağları.
Değerlendirmelere göre, çığ olaylarının en fazla görüldüğü iller; Bingöl, Tunceli ve Bitlis’tir.
Ölümcül çığ olaylarının büyüklüğü açısından; Şırnak, Tunceli, Bayburt, Hakkari, Bitlis ve Siirt illeri önde gelmektedir.
Çığda Olay Yönetimi: Çığda Olay yönetiminde görev alan hizmet grupları sırasıyla;
- Arama ve kurtarma hizmet grubu
- Bilgi yönetimi, izleme ve değerlendirme hizmet grubu,
- Güvenlik ve trafik hizmet grubu
- Sağlık hizmet grupları aktif görev almaktadırlar.
Çığda Sonda ile arama: Sonda; uzunlukları 2-6 m arasında değişen birbirine geçmeli parçalardan oluşan ince metal arama çubuklarına verilen isimdir.
Sonda: Uzunlukları 2-6 m arasında değişen ve birbirine geçmeli parçalardan meydana gelen, ince metal arama çubuklarına verilen addır. Üzerinde herhangi bir elektronik alıcı-verici cihaz olmayan kazazedeler aranırken sondalama yöntemikullanılır.Piyasada genellikle; kısa alüminyum çubukların değişik şekillerde (vidalama, ipli, çelik halatlı) birleştirilmesiyle oluşan ve çapları 10 mm’yi geçmeyen biçimlerde bulunmaktadır. Sondalama çeşidi çığ alanının büyüklüğü ve ekip personel sayısına göre değişkenlik gösterir ve 3 çeşittir. Bunlar; hassas sondalama, kaba sondalama, aralıklı kaba sondalamadır.
Çığda arama ve kurtarma görevinde Türk Silahlı Kuvvetleri'ne ait özel birlikler, AFAD, itfaiye ve çığda arama ve kurtarma eğitimi almış STK’lar görev alır.