Okul Öncesi Dönem ve Değerler Eğitimi

Değer Kavramı

Değer kelime olarak üstün nitelik, meziyet, kıymet anlamı taşımaktadır. Değer farklı tanım ve sınıflandırmalara rağmen insanın yaşadığı toplumda inanılan, arzu edilen, nasıl davranılması ve davranılmaması gerektiği ile ilgili ölçütlerdir.

Değerlerin Sınıflandırılması

Değer kavramı ile pek çok disiplin ilgilenmekte bu nedenle de farklı tanımları bulunmaktadır. Her disiplin değer tanımını kendi dinamikleri doğrultusunda tanımlamış ve bir sınıflandırma sistemi oluşturmuştur.

Değer, Karakter ve Ahlak İlişkisi

Değer istenilen (iyi) ya da istenmeyen (kötü) yönündeki inanç olması nedeniyle idrak, duygu ve bilgilerin bileşeni olarak değerlendirilmektedir. İnanç ve davranış tarzı olması nedeniyle kabul edilebilir ve edilemez durumlara ilişkin rehberlik etme fonksiyonları da bulunmaktadır.

Değerler Eğitimi

Değerlerin ailede kazanılmaya başlandığı ve eğitim kurumlarında da sürdürüldüğü yaygın bir görüştür. Ancak aile üyeleri değer kazandırmada her zaman yeterli olmayabilir. Bu durum değerler eğitimi konusunda eğitim kurumlarının sorumluluklarını arttırmaktadır. Eğitim kurumları öğrencileri bir bütün olarak ele almakta ve bilimsel, yapılandırılmış programlar uygulamaktadır.

Değerler Eğitiminin Amacı ve Önemi

Değer eğitiminin amaç; çocuğun iyi ve olumlu yönlerini ortaya çıkarmak ve güçlendirmek, kişiliğinin gelişmesine yardımcı olmak, ahlaklı bir birey olması için davranışlarına yön vermeyi sağlamaktır. Değerler eğitiminde çocuklara doğru ve doğru olmayan davranışların, yaş dönemine uygun yöntemler ile açık ve anlaşılır şekilde sunulması gerekmektedir. Değerler eğitimi sayesinde; çocuk yaşadığı toplumun kabul ettiği değerleri benimseyerek kendi yaşadığı toplum ile daha uyumlu yaşamayı öğrenmektedir.

Değer Eğitimi Yaklaşımları ve Kullanılan Yöntemler

Değerler eğitiminde evrensel ve kültürel olarak benimsenen değerlere ilişkin bilgilendirmek, bilinçli hale getirmek ve davranış kazandırmak için çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Değerler, ahlaki kurallar, tercih ve yönelimler duyuşsal alan kapsamındadır ve klasik eğitim yöntemleri yerine duyuları ve duyguları ön planda tutan eğitim yöntemleri benimsenmektedir.

Değerler Eğitiminde Eğiticinin Önemi

Okul öncesi dönemde oyun çocukların en önemli işidir. Fiziksel, bilişsel ve dil becerilerini oyun alanında akranları ile yaparak, yaşayarak geliştirir bu sayede sosyalleşitr. Okul öncesi dönemde eğitimciler değerler eğitimini oyunlar içinde sunarak daha kalıcı öğrenmeyi sağlamalıdır. Okul öncesi yaş dönemindeki çocuklara değerler eğitiminin somutlaştırılarak verilmesi gerekir. Eğitimcilerin değerler eğitiminde çocukların oynadıkları oyunları ve değer kazanımlarını aile üyeleri ile de paylaşmalıdır. Bu sayede aileler okulda başlanan bu programa dahil olmuş ve evde de sürdürülmesine yardım etmiş olacaklardır. Eğitimcinin özellikle okul öncesi yaş döneminde çocuklara pozitif davranış kazandırmadaki etkisi oldukça fazladır.

Değerler Eğitiminde Ailenin Önemi

Değerler çocuğun doğumundan itibaren ailede kazanılmaya başlar. Anne ile bebek arsındaki temas çocuğun en temel gereksinimi olan güven duygusunun oluşması için zemin oluşturur. Bu güven ilişkisi sayesinde çocuk anne ve babasını rol model almaya başlar. Bu sayede anne baba için değerli olan, kabul gören değer ve davranışları da kazanmaya başlarlar. Anne ve babaların değerleri öğretmedeki rolleri yapılandırılmış bir programa dayanmaz, daha çok iletişim, insan ilişkileri, inanç sistemine ilişkin değerler aile içinde öğrenilir.

Okul Öncesi Dönemde Kazandırılabilecek Değerler

Sorumluluk: Okul öncesi yaş dönemindeki bir çocuk için sorumluluk kazandırmak için çocuğun o davranışın gerekliliğine inanması gerekir.

Sevgi: Tüm değerler gibi sevginin de ilk öğrenildiği yer aile ortamıdır. Çocuk kendisini ve birbirini seven ebevenylerle birlikte yaşadığında bu değeri öğrenir. Ailede sevgiyi koşulsuz ve karşılıksız hisseden çocukların arkadaşları ve öğretmenleri ile ilşkileri bu durumdan olumlu etkilenir.

Saygı: Çocukların saygıyı bir değer olarak öğrenmesi için görüşlerine önem verilmeli, saygı duyulmalı ve istekleri dinlenmelidir.

Yardımseverlik: Bu değerin yardım alma ve yardım etme boyutları vardır. Çocuğun okul öncesi yaş döneminde öz bakım, yemek yeme, oyun ve günlük rutinlerinde sıklıkla büyüklerinden yardım alır. Becerileri geliştikçe etrafındaki olayları farketmeye ve yardım etmeye başlar.

Hoşgörü: Hoşgörü de yardımseverlik gibi karşılıklı bir değerdir. Ayrıca sevgi ile ilişkilidir. Sevdiğimiz kişilere daha hoşgörülü davranırız. Çocuklar hoşgörüyü öncelikle aile ortamında tanır.

Nezaket: Nezaket saygı değeri ile birlikte kazanılır ve ailede öğrenilir. Ebeveynlerin çocuklarına ve birbirlerine kullandıkları dil ve davranışlar bu değerin kazanılmasında büyük önem taşır. Çocuk nezaket değeri ile arkadaşlık ilişkilerini geliştirir ve toplumsal yaşam kurallarını daha kolay benimser.

Arkadaşlık: Çocuklar için anne baba ve kardeşleri ile birlikte yaşadığı aile ortamı ilk arkadaşlık deneyimini yaşadığı yerdir. Ailesi ile kurduğu ilişkiler çocuğun özellikle okul öncesi dönemde arkadaşlık ilişkilerine yön verir. Anne baba ve kardeşleriyle kurduğu ilişkilerinde öğrendiği kuralları ve değerleri arkadaş olma sorumluluğuna yansıtır.

İş birliği: Çocuklar iş birliği değerini en iyi ve en etkili oyun yoluyla kazanırlar. Bir amaca yönelik çaba gösteren çocukların başarıya ulaşması arkadaşlarıyla iş birliği içinde olması gerekir. Çocukların iş birliği değerini kazanması için aile ve öğretmenlerin sıklıkla çocukları grup aktivitelerine teşvik etmeleri gerekir.

Dürüstlük: Dürüstlük doğruyu söylemek ve davranışlarıyla başkalarını yanıltmamaktır. Çocuklar dürüst olmayı öncelikle aile üyelerinden öğrenir.

Öz denetim: Öz denetim değeri tüm değerlerle ilişkilidir ve çocukların duygu, düşünce ve davranışlarını kontrol etmelerinde büyük önem taşır. Çocuğun öz denetim geliştirebilmesi daha çok davranışlarını kontrol edebilmesi ile ilişkilendirilmiştir.