Öğretim Yöntemleri

Öğretim sürecinde, etkili ve kalıcı öğrenmelerin gerçekleştirilmesine yönelik bir öğretmenden, hedef kitlenin özelliklerine, dersin konusuna ve kazanımlarına uygun öğretim yöntem ve tekniklerini seçmesi beklenmektedir. Bu noktada yöntem ve teknik kavramlarının birbirlerinden ayırt edilerek farklarının ortaya konması önem taşımaktadır. “Yöntem” kavramı belirli bir hedefe ulaşmak amacıyla izlenen yol olarak tanımlanırken “teknik” kavramı yöntemin uygulanış biçimi olarak ifade edilmektedir. Bu bölümde öğretim yöntemleri tanıtılırken ilerleyen bölümlerde teknikler açıklanacaktır.

Anlatım yöntemi, bilinen en genel ve yaygın kullanılan öğretim yöntemidir. Bilgilerin, kavramların ve ilkelerin daha çok bilgi düzeyindeki kazanımlarında kullanılmaktadır. Kısa zamanda büyük miktardaki içeriğin kalabalık gruplara sunulabilmesi, maliyetinin olmaması, öğretmene güven vermesi, öğrencilere dinleme alışkanlığı ve not alma becerisini kazandırması ve kolay kullanıma sahip olması yöntemin üstün yönleri arasındadır. Uzun sürmesi hâlinde sıkıcı hâle gelmesi, öğrencilerin pasif konumda kalması, ilgi ve ihtiyaçlarının belirlenememesi, duyuşsal, psikomotor ve üst düzey bilişsel öğrenmelerin sağlanamaması sınırlılıkları arasındadır.

Gösteri yöntemi, sınıfların kalabalık ve laboratuvarların yetersiz olduğu, konu içeriğiyle ilgili araç gereçlerin kullanılması veya bir prensibin açıklanması durumlarında kullanılmaktadır. Öğretmenin laboratuvar veya sınıfta, bir sürecin/işlemin gösteriminde veya bir ilkenin ispatlanarak sunulmasında bu yöntemden yararlanabilmektedir. Prensip, ilke ve kavramların sunumunda anlatım yöntemine alternatif oluşturmaktadır. Yüksek bir maliyet gerektirmemekte, iş kazalarının ve deneme yanılma yoluyla kaybedilen zamanın da önüne geçmektedir. Planlama ve hazırlık aşamasının uzun sürmesi, küçük boyutlu nesnelerle kalabalık sınıflarda etkili bir gösterinin gerçekleştirilememesi, zaman zaman yalnızca taklit etmeye dayanması sınırlılıkları arasında yer almaktadır.

Gösterip yaptırma yöntemi, bir becerinin geliştirilmesi amacıyla, daha çok işlem basamaklarını/prosedürel öğrenmeyi gerektiren süreçlerde kullanılmaktadır. Birden fazla duyu organına hitap etmekte, öğrencinin öğrenme sürecine aktif katılımını sağlamakta, psikomotor becerileri geliştirmekte ve yaparak yaşayarak öğrenmeyi desteklemektedir. İş kazalarının yaşanması, uygulama sırasında hatalı ürünlerin ortaya konması, grup çalışmalarına uygun olmaması, kullanılan malzemelerin zarar görmesi sınırlılıkları arasındadır. Ayrıca gerekli materyallerin tüm öğrencilere sağlanması maliyet gerektirmektedir.

Tartışma yöntemi, bir konu üzerinde iki ya da daha fazla kişinin/grubun düşünmesini sağlamak amacıyla kullanılan bir öğretim yöntemidir. Öğrencilerde topluluk arasında konuşabilme, soru sorma, sorulan soruları rahatlıkla cevaplama gibi yetenekleri geliştirmektedir. Görüşler hakkındaki eleştiri ve değerlendirmeler, öğrencilerin olaylara çok yönlü bakabilmelerini, eleştirebilmelerini ve eleştirilebilir olduklarını, hoşgörülü olmalarını, karşıt görüşe saygılı olmalarını ve diğer katılımcıların katkıları için teşekkür edebilmelerini sağlamaktadır. Zaman gerektirmesi, kalabalık sınıflarda kullanımının zor olması, konuşmaların amaç dışına çıkabilmesi, bazı öğrencilerin konuşmalarının anlamsızlaşması ya da katılmaması, tahammülsüz öğrencilerin gerilimini yükseltmesi gibi sınırlılıkları bulunmaktadır.

Bireysel çalışma yöntemi, öğrencinin kendi öğretimini düzenlediği bir yöntemdir. Her öğrencinin kendi öğrenme hızında ilerlemesine olanak tanınması ön plandadır. Yöntemde temel amaç, bireysel farklılıklar ve bu farklılıklardan kaynakların eksikliklerin giderilmesidir. Sınıfların kalabalık olması durumunda da bireysel olarak öğrencilerin takibi zorlaşacaktır. Zira süreç boyunca öğrenciler bireysel olarak değerlendirilmektedir. Bu yöntemde, öğrenciler yaparak-yaşayarak öğrenmektedirler.

Örnek olay yöntemi, gerçek yaşam problemlerini hikâyeleştirerek ele alan, aktif öğrenme esasları üzerine dayanan bir öğretim yöntemidir. Öğrenci merkezli olması, öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmesi, soyut yapıların uygulamaya dönük hâle gelmesi yöntemin üstün yönleri arasındadır. Sınırlılıklarında; tam olarak uygun bir örnek olayın oluşturulması öğretmeler için zorlayıcı olabilir, öğrencilerin yaşantılarıyla bağlantılı olmayan örnek olaylar dikkat dağıtıcı hâle gelebilir, öğrenciler yeterli düzeyde hazırbulunuşluluğa sahip değilse uygulama süreci aksayabilir. Yöntemin uygulama sürecinde sınıf kontrolünün sağlanması, tartışmaların yönetimi ve değerlendirme süreci zaman zaman zorlaşabilir.

Rol oynama yöntemi, belli bir düşüncenin oyun hâline getirildiği ya da dramatize edildiği, öğrencilerin doğrudan rol aldığı öğrenci merkezli bir etkinliktir. Rol oynama yönteminin öğrencilerin yaratıcılıklarını geliştirmesi, kişiliklerinin gelişimine katkı sağlaması, bağımsız düşünme ve karar verme süreçlerini geliştirmesi, estetik ve sanatsal duyarlılığını artırması, iletişim becerilerini ve iş birliği içinde çalışma yeteneğini geliştirmesi, duyguların rahatlıkla ifade edilmesi, arkadaşlık ilişkilerinin gelişmesi, bilgi edinme ve öğrenme isteğinin artması hususlarında üstün yönleri bulunmaktadır. Fazla zaman gerektirmesi, çekingen ve konuşma problemi olan öğrenciler için uygulamasının güç olması, sınırlı sayıda bir grup öğrencinin aktif katılımıyla gerçekleşmesi sınırlılıkları arasındadır.

Yaratıcı drama yöntemi, gerçek bir yaşam sorunu betimleyen, doğaçlama olarak oynanan öğrenci merkezli bir öğretim yöntemidir. Yöntem, öğrencilerin kendini gerçekleştirmelerine fırsat tanımakta, sosyal etkileşimlerini ve diğer bireylerin duygularına olan duyarlılığı artırmakta, üretken ve yaratıcı olmalarını sağlamaktadır. Öğrencileri kontrol etmenin güç olması, dikkatli planlama gerektirmesi, öğrencilerin eleştirilmeleri hâlinde öz güven kaybına sebep olabilmesi sınırlılıkları arasındadır.

İş birliğine dayalı öğrenme, farklı yeteneklere sahip olan öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda birbirlerinin öğrenmelerine destek oldukları bir çeşit grup çalışmasıdır. Yöntemin, grup çalışması becerisinin kazandırılması, sosyal ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesi, yaratıcı ve eleştirel düşüncenin kazandırılması, kalabalık sınıflarda her öğrenciye görev verebilme imkânının oluşturulması gibi üstün yönleri bulunmaktadır. Sınırlılıklarında, yeterli motivasyon sağlanamayabilir, bazı öğrenciler diğer öğrenciler üzerinde baskı oluşturabilir, bu sebeple öz güven kaybı oluşabilir.

Problem çözme yöntemi, bir problemin çözüm yollarının bilimsel araştırma süreçlerinden yola çıkılarak ortaya konmasına yönelik oluşturulan etkinliklerdir. Öğrenci merkezli olarak yürütülmekte, bilimsel yaklaşım geliştirilmekte, karar verme ve çözüm üretme becerileri geliştirilmektedir. Sınırlılıklarında zaman alması, her alanda uygulanmasının mümkün olmaması, gerekli bazı materyallere ulaşmanın zor olması yer almaktadır.