Erken Çocukluk Eğitiminde Güncel Ve Farklı Yaklaşımlar

Erken çocukluk dönemi insan yaşamında gelişimin ve değişimin en hızlı yaşandığı süreçtir. Bu süreçte çocuğun ilgi, istek ve ihtiyaçları merkeze alınarak gelişimsel ve eğitsel açıdan desteklenmesi gereklidir. Çocuğun desteklenmesi sürecinde farklı kuram, model ve yaklaşımlar yardımcı unsur olarak kullanılabilir. Özellikle dünya genelinde farklı ihtiyaçları gidermeye yönelik, çocuğu her zaman merkeze alan ve onun potansiyelini daima en üst düzeye çıkarmayı hedefleyen eğitim yaklaşımları bulunmaktadır. Bu yaklaşımların her biri geliştirildikleri bölgenin eğitim programı, kültürü ve ihtiyaçları doğrultusunda temelinde çocuk merkezli olmakla birlikte farklı alanlara öncelik vermektedir. Bu yaklaşımlardan bazıları (Montessori, High Scope vb.) sadece geliştirildikleri ülkede değil tüm dünya genelinde yaygınlaşarak kullanılmaktadır. Dünya genelinde yaygınlaşmış ya da daha az yaygın olan çokça model ve yaklaşım bulunmakla birlikte bu ünitede son on yıl içinde en çok karşılaşılan ve en yaygın kullanılan yaklaşımlar seçilerek açıklanmıştır.

Bank Street Yaklaşımı

Bank Street yaklaşımını kurucusu Lucy Sprague Mitchell’dir. Bir grup öğretmen, psikolog ve araştırmacı çocukların nasıl öğrendiklerini gözlemlemek üzere bir araya gelerek bu yaklaşımı şekillendirmişlerdir. Çocuk merkezli eğitim ve sınıfta öğretimin kalitesinin geliştirilmesine odaklı bu yaklaşım “gelişimsel etkileşim yaklaşımı” olarak da bilinmektedir. Bank Street her türlü eğitim ortamına ve her yaştaki insana uygulanabilir olması yönüyle dünya çapında ses getirmiştir.

Head Start Yaklaşımı

Bu yaklaşımın çıkış noktası düşük gelir düzeyine sahip ailelerden gelen çocukların sosyal ve eğitimsel fırsatlar sağlayarak yoksulluğun olumsuz etkilerini en aza indirgeyerek eşit fırsat sunmaktır. Engelli çocuklar ve ailelerini de kapsayan bu yaklaşımda personel eğitimi, tedavi, çocuk istismarı ve ihmalini engellemek de birincil amaçlar arasındadır. Bunlarla birlikte çocuğun ve ailenin birlikte ele alındığı, eğitim, sağlık, beslenme, sosyal ve diğer servislerin desteğiyle birlikte çocuğun özellikle sosyal ve bilişsel gelişimi desteklenerek okul olgunluğuna sahip olmaları amaçlanmaktadır.

High Scope Yaklaşımı

Bu yaklaşım da Head Start gibi dezavantajlı ortamlarda yaşayan çocukları desteklenmesi fikri ile ortaya çıkmıştır. Özel malzeme, materyal ya da çevre istemeyen eğitimsel bir süreç ve felsefedir. Bu yaklaşımın uygulandığı merkezlerde çocuklar, kendilerinin seçtikleri çalışmaları uygularlar. Öğretmenlerin görevi etkin öğrenmeyi destekleyecek eğitim ortamını hazırlamak ve çocuklara rehberlik yapmaktır. High Scope yaklaşımında program “planla-yap-gözden geçir” çerçevesinden oluşur. Bu çerçeve programın en önemli özelliğidir.

Montessori Yaklaşımı

Bu yaklaşım İtalya’da Maria Montessori tarafından oluşturulmuştur. Felsefesinin temelinde emici zihin ilkesi yer almakta ve çocuğun zihinsel faaliyetlerini ortaya çıkartmak yer almaktadır. Çocuk öğrenme etkinliklerinin merkezi ve lideridir. Emici zihin ilkesi, çocuğun doğduğu andan itibaren güçlü bir şekilde çevresini ve yaşadığı deneyimleri bir sünger gibi emmesi, özümsemesi olarak tanımlanmaktadır. Bu yaklaşımın önemsediği konulardan biri de öz denetimdir. Çocuğun kendi kararlarını alma, amaçlarını belirleme, davranışlarını yönlendirme ve kontrol etme becerisini önemseyen bu yaklaşımda çocukların “sınırlar içinde özgürlük” sahibi olduklarını kavraması gerekmektedir.

Reggio Emilia Yaklaşımı

İtalya’da Reggio Emilia bölgesinde ortaya çıkan bu yaklaşım eğitimci Malaguzzi tarafından geliştirilmiştir. Bu yaklaşımda çocukların yaratıcılıkları ve merakları merkeze alınmıştır. Bu yaklaşımda çevre çok önemlidir. Çevreden kast edilen fiziksel çevreden ibaret değildir, çocuğun içinde bulunduğu ideolojiler, görüşler, gelenekler, kültürel değerler bir bütün olarak çocuğun çevresi olarak tanımlanır. Çocuk lider, iş birlikçi ve iletişimcidir. Öğretmen partner, geliştirici ve rehberdir. Çevrede aynı zamanda çocuğun öğretmenidir. Reggio Emilia yaklaşımını özel kılan temel prensipler, çocuk imajı, üçüncü öğretmen olarak çevre, ilişkiler ve iş birliği, ailelerin etkin katılımı, proje çalışmaları, dokümantasyon, tetikleyici, çocuğun 100 dili ve şeffaflıktır.

Waldorf Yaklaşımı

Bu yaklaşımın kurucu Rudolf Steinerr’dır. İlk Waldorf okulu Almanya’da açılmıştır. Waldorf eğitimi, her çocuğun kendine özgü bir yapıya sahip olduğu anlayışı ile temellendirilir. Waldorf okullarında diğer okullardan en büyük fark hiyerarşik bir düzenin olmayışı yani müdür ve müdür yardımcılarının olmayışıdır. Öğretmenler topluluğundan oluşur. Herkes için eşit bir maaş uygulaması vardır. Bu yaklaşım yeni bir sosyal düzen sağlamak ve çocukların barışçıl bir ortamda eğitim almaları düşüncesi ile ortaya çıkmıştır. Eğitimin amacı bütüncül bir çocuk eğitmektir. Bunun için kafa, kalp ve ellerin uyumu ile sanat, hareket ve ruhsal gelişim arasında uygun bir denge sağlayarak eğitim yapılmalıdır.