Denetimin Tamamlanması
Müşteri işletmede yapılan bütün denetim faaliyetlerinin son aşaması denetimin tamamlanması ve nihayetinde denetim raporunun düzenlenmesidir. Denetçinin, denetimin tamamlanması aşamasında yapacağı çalışmalar iki aşamalı olarak gerçekleştirilir. Bu aşamalardan birincisi denetimi tamamlama çalışmaları, ikincisi ise denetim sonuçlarını değerleme çalışmalarıdır.
Denetçi, birinci aşama olan denetimi tamamlama çalışmalarında ek maddi doğruluk testlerini uygular. Denetçi bu aşamada aşağıda yer alan işlemleri yapar:
- Denetim programının gözden geçirilmesi
- Gelecekteki belirsizliklerin incelenmesi
- Bilanço tarihinden sonraki önemli olayların incelenmesi
- Müşteri ile ilişkili taraflarla yapılan işlemlerin incelenmesi
- İşletme yönetiminden teyit mektubu istenmesi
- Genel analitik testlerin yapılması
Denetim programının gözden geçirilmesi, gerçekleştirilen bütün denetim faaliyetlerinin başlangıcından itibaren gözden geçirilmesidir.
Gelecekteki belirsizlikler, doğrudan doğruya denetimi yapılan müşteri işletme ile üçüncü kimseler arasında olan ve denetim faaliyetleri sonucunda denetim raporunun yazılması aşamasına kadar sonuçları net olarak ortaya çıkmayan birtakım belirsizliklerdir.
Bilanço tarihinden sonraki olaylar, bilanço tarihinden denetim faaliyetlerinin sona erdiği tarihe kadar gerçekleşen olaylardır.
ile ilişkili taraflarla yapılan işlemlerin incelenmesi, denetimi yapılacak müşteri işletmenin ilişki içerisinde bulunduğu kimselerle yapılan ticari ilişkilerin denetlenmesi amacını taşır.
İşletme yönetiminden teyit mektubu istenmesi, denetçinin denetim faaliyetlerini sürdürürken aldığı sözlü cevapları yazılı hâle getirmek için denetim tamamlandıktan sonra uyguladığı yöntemdir.
Genel analitik testlerinin yapılması, denetimin tamamlanması aşamasında denetimi yapılan işletmeyle ilgili olarak nihai sonucun tespit edilmesine yönelik yapılmaktadır.
Denetçi, denetimin tamamlanması aşamalarından ikincisi olan denetim sonuçlarını değerleme çalışmalarında öncelikle denetim süresince elde edilen kanıtların yeterliliğini değerlendirecektir.
Finansal tablo kullanıcılarının alacakları kararları etkileyecek kadar önemli kabul edilen unsurların düzeyi belirlendikten sonra tespiti yapılan hataların düzeltilmesi ya da ek kanıt toplama yoluna gidilmesi yönündeki kararlar bu aşama verilmektedir.
Denetçi bu aşamada aşağıda yer alan işlemleri yapar:
- Toplanan kanıtların yeterliliğinin değerlenmesi
- Önemlilik düzeyinin ve denetim riskinin gözden geçirilmesi
- Hataların düzeltilmesinin istenilmesi
- Çalışma kâğıtlarının gözden geçirilmesi
- Müşterinin bilgilendirilmesi
Denetçi, denetimi faaliyetlerini tamamlamadan önce, denetim sürecinde uygulamış olduğu denetim tekniklerine ve elde ettiği denetim kanıtlarına dayanarak yönetim beyanı düzeyinde “önemli yanlışlık” risklerine ilişkin değerlendirmelerinin uygunluğunun devam edip etmediğini değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda denetçi, yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edip etmediğine karar verir.
Denetim sürecinde önemlilik düzeyi başta olmak üzere denetim riskleri tespit edildikten sonra denetim çalışmasının tamamlanmasından sonra finansal tablo düzeyinde işlem sınıfları, hesap bakiyeleri ve açıklamalara ilişkin yönetim beyanı düzeyinde "önemli yanlışlık" riskleri de son defa gözden geçilir.
Denetim sonuçlarını raporlama, denetim sürecinin son aşamasıdır. Denetim raporunda, denetçinin denetim süreci sonunda ulaştığı sonuç açıklanır. Diğer bir ifadeyle, denetçi denetimini yaptığı finansal tablolar hakkında ulaştığı görüşünü denetim raporunda açıklar.
Denetçi, denetim faaliyetlerinin sonucunda ulaştığı görüşünü;
- Olumlu görüş
- Şartlı görüş (sınırlı olumlu görüş),
- Olumsuz görüş ve
- Görüş vermekten kaçınma şeklinde açıklar.