Bilanço Hesaplarının Denetimi

Finansal tablolar muhasebe bilgi sisteminde kaydedilen ve toplanan bilgilerin, belirli zaman aralıkları ile bu bilgileri kullanacak olanlara iletilmesini sağlayan araçlardır. Dolayısıyla finansal tablolar, işletmenin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını doğru ve dürüst, genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine ve yasal düzenlemelere uygun olarak yansıtmalıdır.

Finansal tablolar temel ve ek tablolardan oluşur. Bilanço ve gelir tablosu temel finansal tablo olarak kabul edilmektedir. Satışların maliyeti tablosu, kâr dağıtım tablosu, öz kaynaklar değişim tablosu, fon akım tablosu ve nakit akım tablosu ise ek finansal tablolardır.

Bilanço, bir işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren bir finansal tablodur” şeklinde tanımlanabilir.

İşletmelerin kaynaklarından daha fazla varlığa sahip olmaları mümkün değildir. Dolayısıyla bir işletmenin varlıkları ile bu varlıkların sağlandığı kaynaklar arasında daima eşitlik söz konusudur.

İşletmenin sahip olduğu varlıklarda ve borçlarda meydana gelen mali hareketler ile işletmenin faaliyet sonuçlarının, muhasebe kayıtlarında tam ve doğru olarak gösterilip gösterilmediğinin araştırılması muhasebe denetiminin konusudur. Dolayısıyla denetim çalışmasıyla işletmenin defter, kayıt ve belgelerinde, muhasebe hata ve hilelerinin tespit edilerek giderilmesi ve işletme ile ilgili çıkar gruplarına sunulan bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği sağlanmalıdır.

Dönen varlıklar; işletmede nakit olarak elde (kasa) ve bankada tutulan paralarla normal şartlarda en fazla bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlık kalemlerinden oluşur Hazır değerler, işletme kasasında ya da bankalarda tutulan nakit para ile değer kaybına uğramaksızın istenildiği anda paraya çevrilme imkânı bulunan varlık kalemlerinden oluşur. Bu varlıklar ödemeler için “hazır” olan değerlerdir. Bu hesapların denetimi önemlidir. Örneğin kasa hesabı çok hareket gören bir hesaptır. Aynı zamanda kasa hesabı çok sayıda hesapla da ilişkilidir. Kasa hesabında hata varsa çok sayıda hesapta da hata var demektir. Dolayısıyla denetçiler açısından kasa hesabının denetimi riski oldukça yüksek bir denetim alanıdır.

Duran varlıklar; bir yıldan veya bir faaliyet döneminden daha uzun sürede işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak için elde edilen ve bir yıl içerisinde veya bir faaliyet döneminde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlık kalemlerinden oluşur. Bu varlıkların en önemli nitelikleri; satılmak için değil, işletmede kullanılmak için satın alınmış olmalarıdır.

Duran varlıklarla ilgili denetimde yıl içinde işlem testleri (sistem ve fonksiyon testleri), yıl sonlarında ise maddi doğruluk testleri uygulanır. Müşteri işletme ile yapılan denetim sözleşmesinden sonra ilk yapılacak çalışma maddi duran varlıklarla ilgili iç kontrol sistemini incelemek olacaktır.

Yabancı kaynaklar, bilançonun pasif tarafında yer alan işletmenin kısa ve uzun vadeli borç ve yükümlülüklerini gösteren gruplardır. Bu grup, müşteri işletmenin işletme dışında, üçüncü kişilerden aldığı bir yıldan daha kısa veya bir yıldan daha uzun sürede ödemesi gereken borçlarının toplamını ifade eder.

Öz kaynaklar, işletme sahip ya da sahiplerinin işletmeye sermaye olarak verdiği değerler ile işletme çalışmaları sonucu sağlanan ve henüz işletmeden çekilmemiş dönem kârı, dağıtılmamış önceki dönem kârları, kâr ve sermaye yedekleri, dönem zararı ve önceki dönem zararlarından oluşur. Öz kaynaklar değerlendirilirken zararların öz kaynakları azaltan bir unsur olduğu unutulmamalıdır.