Denetime Genel Bakış

Denetim

Günlük hayatta sık kullanılan denetim kavramı kontrol, murakabe, teftiş, revizyon gibi kavramları kapsayan bir üst kavramdır. Denetim, belli bir ekonomik birim veya döneme ait iktisadi faaliyet ve olaylarla ilgili iddiaların, önceden tespit edilmiş ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak ve sonuçları ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve bu kanıtları değerleyen sistematik bir süreçtir.

Denetim tanımının özellikleri olarak öne çıkan hususlar şunlardır: Denetimin bir süreç olduğu, denetimin iktisadi faaliyet ve olaylarla ilgili olduğu, denetimin önceden belirlenmiş ölçütlere uygunluk açısından yapıldığı, denetimin tarafsız kanıt toplama ve kanıtları değerlendirme süreci olduğu, denetim sonucunun ilgi duyan kesimlere bir raporla bildirildiği şeklindedir.

Denetimin Tarihi Gelişimi

Kesin delillere rastlanmamış olmasına rağmen muhasebe denetiminin tarihi köklerinin ticari faaliyetlerin ve kamu maliyesinin başlangıcına kadar uzandığı yönünde yaygın kanaat bulunmaktadır. Denetçi kavramının ilk olarak 1289 yılında kullanılmaya başlandığı, ilk meslek örgütlenmesinin 1584 yılında Venedik’te gerçekleştirildiği, 19. yüzyıl başlarından itibaren İngiltere’de büyük bir önem kazanan muhasebe denetimi ile ilgili yasal düzenlemelerin 1845 yılında çıkartıldığı, modern muhasebe denetiminin yazılı hâle getirilmesinin ise 1850 yılında “İskoçya Fermanlı Muhasebeciler Enstitüsü” tarafından gerçekleştirildiği belirtilebilir.

Muhasebe denetiminin Türkiye’deki gelişimi sosyoekonomik yapıda meydana gelen gelişmelere paralel olarak yürürlükteki mevzuatın etkisiyle mümkün olmuştur. Mesleki örgütlenme 01.06.1989 tarihinde kabul edilen 3568 sayılı “Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu” ile yasal düzene kavuşmuştur.

Denetim İhtiyacını Ortaya Çıkaran Nedenler

Denetim ihtiyacını ortaya çıkaran nedenler güvenilir bilgi ihtiyacı ile finansal tabloların bağımsız denetçi tarafından denetlenmesi gereği şeklinde iki başlık altında sınıflandırılabilir.

Ekonomik kararlarda etkinliğin sağlanması, karar işleminde yararlanılan bilgilerin geçerli ve güvenilir olmasıyla mümkündür. Güvenilir olmayan bilgi başta karar veren olmak üzere tüm taraflara zarar verebilmektedir .

Denetim Türleri

Denetim, konusu ve amaçları bakımından faaliyet, uygunluk ve finansal tablolar denetimi, denetçi statüsü bakımından iç, kamu ve bağımsız denetim şeklinde türlere ayrılmaktadır.

Bağımsız Denetim

Günümüzde uluslararası düzeyde finansal nitelikli bilgilerin karşılaştırılabilirliği ve güvenilirliği işletmelerin birçoğunun çeşitli borsalarda işlem görmesi nedeniyle zorunluluk hâlini almıştır. Bu durum, gerek yatırımcıların gerekse karar alıcıların, finansal bilgilerin ölçülmesinde bağımsız güvence aramaları sonucunu beraberinde getirmektedir. Bu çerçevede geçerli, kaliteli ve yeterli sayıda denetim kanıtı, bu güvenceyi sağlayabilir ve bağımsız denetim güvenilirliğin kanıtı olarak kabul edilebilir.

Finansal tablolar denetimi ya da mali tablolar denetimi, finansal tablolarının işletmenin gerçek durumunu önceden belirlenmiş ölçütlere göre doğru ve dürüst bir biçimde yansıtıp yansıtmadığının bağımsız denetçiler tarafından belirlenmeye çalışıldığı denetim türüdür.

Finansal tablolar; düzenlendiği tarihte işletmelerin varlıklarını, yabancı kaynaklarını ve öz kaynaklarını, faaliyet dönemi itibarıyla gelirlerini ve giderlerini ve sonuçta kâr veya zararla ilgili bilgilerini ortaya koyan tablolardır.

Finansal tabloların denetiminde amaç, finansal tabloların bir bütün olarak önceden belirlenmiş ölçütlere uyum içinde bulunup bulunmadıklarını araştırmaktır .