Mantık Felsefesi

Her özel bilimin bir felsefesi olduğu gibi mantık biliminin de bir felsefesi vardır. Bu anlamda mantık felsefesi mantık-bilim mahiyetini felsefenin temel yöntemiyle soruşturmaktadır. Mantık bilimine felsefi bir yöntemle yaklaştığımızda da ilk olarak bir tanımlama ve kapsam sorunuyla karşılaşmaktayız. İkinci olarak mantık felsefesinin kendi araştırma sorun ve konularının var olduğunu görmekteyiz. Bunları kısaca özetlemek gerekirse;

Mantığın kavramsal olarak ne anlama geldiği, ondan ne anlamamız gerektiği ve mantığın birliğinden söz edilip edilemeyeceği, sorunun özünü oluşturur.

Mantık felsefesinin temel amacı: Mantık biliminin temel kavramlarını aydınlatmak ve ilkelerini temellendirmektir. Diğer bir ifadeyle mantık felsefesi, mantığın anlam, ilke ve temel kavramlarıyla ilgili sorunlarını tartışarak mantık bilimine rehberlik etmektedir.

Modern mantıkta geçerlilik denetlemesi yapılırken önermeler veya çıkarımlar mantık değişmezleri yardımıyla sembolleştirilmektedir. Mantık felsefesinde bu mantık değişmezlerinin ne olduğu sorusu sorulur ve bunlar açıklanmaya çalışılır. Unutmamak gerekir ki böylesi bir soru ve cevap etkinliği mantıkçının değil, mantık felsefecisinin tartışma alanını oluşturur.

Doğruluk kavramı ve bu kavramdan mantık bilimi açısından ne anlamamız gerektiği, mantık felsefesinin bir başka sorununa işaret eder. Mantık bilimi açısından doğruluk önermenin biçimiyle ilgilidir. Bu doğruluk kavramı bir değer ifadesi olmadığından ötürü ahlaki olanla ilgili değildir. Yine bu doğruluk ifadesi deney ve gözlem gibi bilimsel bir etkinliğin sonucu olmadğından dolayı bilim adamının kullanımından farklıdır.

Mantık felsefesinin en temel sorunlarından birini de mantık ilkeleri oluşturur. Mantık biliminin üç ana ilkesi, mantık felsefesinin tartışma alanına, kaynağı, geçerliliği ve nasıl akılda var oldukları sorunuyla dahil olur.

Özdeşlik, iki ayrı şey arasındaki bir ilişkiyi değil, bir şeyin kendisi olması durumunu gösterir. Bir başka deyişle özdeşlik: Bir şeyin bir başka şeyle ilişki kurmaksızın, kendisi olarak düşünülmüş olduğunu ifade eder.

Çelişmezlik ilkesi, özdeşlik ilkesinin bir türevi durumundadır. Bir şeyin hem kendisi hem de kendisinden başka şey olamaması ilkesi mantıkta bir şeyin hem kendisi hem de değili aynı anda doğru olamaz diye tanımlanır.

Üçüncü hâlin olanaksızlığı ilkesi, yani bir şey ya doğrudur ya yanlıştır, bunların dışında değer alamaz ilkesi önermeler mantığında Ρ V ∼Ρ olarak ifade edilir. İki çelişik önerme arasında herhangi bir ara önermenin bulunması mümkün değildir.

Bilim olarak mantığın kaynağı dediğimizde aklımıza ilk isim olarak Aristoteles gelir.

Mantığın kaynağına ilişkin yapılacak olan her değerlendirme zihin fonksiyonları ve akıl ilkelerini temele almak durumundadır.

Mantığın kaynağı meselesi kaçınılmaz olarak bilginin kaynağı problemiyle beraber tartışılmıştır. Bu tartışma, üç farklı cereyan etrafında süregelmiştir: rasyonalizm, yani akılcılık, ampirizm, yani deneycilik ve Fransız sosyologlarının toplumcu görüşü.

Sonuç olarak mantık felsefesi, mantığın kavramlarını, doğruluk ve geçerlilik anlayışını, mantık değişmezlerini ve mantık ilkelerini sorgular. Bu tartışmalar da mantığın gelişmesini sağlar.