Baş-Portre ve El Ayak Çizimleri

İnsan figürü çizimi genel olarak baş, gövde ve bacaklardan oluşan bir bütünü tanımlamaktadır. Bu parçaların her birinin yapısı figürün hareketine odaklı bir şekilde değerlendirilmekte ve konunun ele alınışına göre biçimlenmektedir. Figüre ait her unsur anatomik yapısı dikkate alınarak çözümlenmekte ve çizilmektedir.

Bir sanatçının kendisini anlattığı, tüm özellik ve benliğini yansıttığı veya betimlediği portreye yani sanatçının kendi portresine öz-portre veya otoportre denmektedir. Kısaca sanatçının kendisine bakışıdır. İnsan yüzü gerçek hayatta da kişinin kendisini ifade ettiği ve bizlerin de bir kişinin yüzüne bakarak anlamlar yüklediğimiz özelliğidir.

Portre çizimi başlı başına sanatsal sunum şekillerinden biridir. Gözlem ve deneyime dayalı uygulama alanlarından biri olan portre sanatı başın ve yüzün form ve detaylarıyla ilişkilidir. Bu yapısal detayların her bir parçası kişiye ya da amaca uygun bir bütünü oluşturmaktadır. Öncelikle tüm parçalar ayrı ayrı detaylı şekilde etüd edilmeli ve çizim aşamasında dikkatli bir şekilde bir araya getirilmelidir.

İnsan başı kanonunda kullanılan baş modülünde başın yüksekliği bir baş modülünün üç buçuk katıdır. Bu bölünme sonucu başın, saç çizgisi, kaş hizası ve kulakların üstü, burnun alt bölümü ve yüzün alt bölümüne ait kısımları belirlenir.

Burada baş modülü başı enine iki buçuk birime böler. Önden bakıldığında insan başının yüksekliği ve genişliği bir kenarı üç buçuk birim yüksekliğinde, diğer kenarı iki buçuk birim genişliğinde bir dikdörtgen oluşturur. Burun ve ağız, bu dikdörtgenin kenarlarının orta noktalarından geçen düşey orta çizgi üzerinde, gözler ise başın yüksekliğinin tam ortasında yatay orta çizgi üzerinde yer alır. İki göz arasındaki mesafe bir gözün genişliği kadardır. İnsan başı profilden tam olarak kare biçimindedir, profilden yani yandan bakıldığında yükseklik ve genişliği alının üç buçuk katıdır. Profilden görülen bir yüzde kaş, göz, burun ve ağzın yerini belirlemek için yine yatay çizgileri kullanırız.

Baş çiziminde başın duruş şekli son derece önemlidir. Vücudun aldığı pozisyona göre başın duruşu özellikle moda çizimlerinde dikkat çekicidir. Giysi tasarımına ilişkin tamamlayıcı unsurlardan biri olarak tanımlanan baş, kullanılan aksesuarlarla bütünlük yaratmada kolaylık sağlamaktadır.

Baş çiziminde temel unsurlar gözler, kulaklar, burun ve ağızdır ve her birinin arasında oranlar bulunmaktadır. Dolayısıyla figüre istenilen duruş verildikten sonra yüzü tanımlayan unsurların birbirine oranı belirlenmeli ve her biri detaylı şekilde çizilmelidir. Baş çiziminde kafanın genel yapısı kişiye ait ifadeyi belirleyen temel noktalardan biridir. Bu noktada elbette anatomik yapının çözümlenmesi önemlidir.

Göz çizimi yaparken göz küresini ve göz yuvasını tespit etmek çok önemlidir. Kişiye ait karakteristik özelliklerin ifade edilebilmesi için bu ayrıntıların doğru yerleştirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla gözlerin biçimi, yerleşim ve düzenlemeleri dikkatlice yapılmalıdır. Gözün ne tarafa baktığı ve buna ilişkin çözümlemeler kürenin yapısına uygun sarmal çizgiler yardımcı unsurlar olarak kullanılabilir.

Burnun bu anatomik yapısı kişiye göre farklılık göstermektedir. Bu farklılıkları çizim aşamasında belirlemek için geometrik araştırmalar temel yaklaşım olabilir. Ağız ve dudak çizimi başın açısı ve duruşuna göre biçimlenir. Aşağıdan ya da yukarıdan bakış açısına göre dudağın yapısı değişir. Bu nedenle duruşa ya da pozisyona yönelik çözümlemelere dikkat ederek çizim yapılmalıdır.

Kulak çiziminde bu ayrıntı oldukça önemlidir. Çünkü kulaklar yüze derinlik vermektedir. Kulağın kıvrımlı ve derinlikli yapısı referans ölçülere göre çizilmelidir.

Saç yatay olarak başın üst çeyreğinden başlayan sağ ve sol tarafa doğru kavis yaparak şakaklara inen bir hat izlemektedir (Görsel 24). Saçın dalgalı ya da düz oluşu kısa ya da uzun oluşu gibi ayrıntılara dikkat edilmelidir.

İnsanın anatomik yapısı her ne kadar birbirine benzese de kadın ve erkek arasında oranlar açısından farklar bulunmaktadır. Kadın başının orantıları, temel olarak erkek başının orantılarıyla aynı olsa da kadın yüzü biraz daha küçüktür ve yüzün biçimini etkileyen deri altı yağlarının fazlalığı nedeniyle fiziksel yapısında bazı farklar vardır.

Erkek başı ve yüzü sert ve köşeli bir yapıya sahiptir. Alın yapısı daha önde, kaş yapısı daha düzdür. Gözler genel olarak kadına göre daha küçüktür. Burun ve çene hatları daha köşeli ve büyüktür.

Çocuk vücudu ve yüzü yaş aralığına göre değişir, yetişkinlerden oldukça farklı oran ve özellikte olup kemik ve vücut kasları belirginleşmemiştir. Çocuk figürlerinin bebeklik çağından ergenliğe dek her yıl boyları uzayarak, oran ve ölçüleri değişir.

El çizimi genellikle zor gibi görünse de geometrik çözümlemeler yaparak istenilen hareketi çizmek işi kolaylaştıracaktır. Önemli olan elin anatomik yapısını kavramak ve çizim yönergeleri oluşturmaktır.

Ayak parmaklarının birbiriyle ve ayağın bütünüyle olan ilişkisi göz ardı edilmemelidir. Ayağın farklı pozisyonlarında eklemlerin nasıl şekillendiği dikkatle gözlemlenmelidir.

Kol, üst ve alt kol olarak iki kısımdan oluşur. Üst kol, koltuk altından dirseğe kadarki kısım olup, dirseğe doğru daralan kalın kaslardan oluşur