Tam Rekabet Piyasası

Alıcılarla satıcıların bir araya geldiği ve ilgili malın fiyatının oluştuğu yapılara piyasa denir. Piyasaların sınıflandırılmasında; alıcı-satıcı sayısı, üretilen malların niteliği, üretim faktörlerinin hareketliliği ve tarafların (alıcı-satıcı) piyasa hakkında bilgisi olmak üzere dört kriter dikkate alınmaktadır. Buna göre sınırsız sayıda alıcı ve satıcıların bulunduğu, üretilen malların homojen, piyasaya giriş- çıkışların serbest ve piyasa hakkında tarafların tam bilgi sahibi oldukları piyasa yapısı, tam rekabet piyasası olarak adlandırılmaktadır.

Tam rekabet piyasasında, firmanın üretmiş olduğu malın fiyatı ile diğer firmaların satış miktarları arasındaki ilişkiyi gösteren çapraz-fiyat esnekliği sonsuzdur. Çapraz-fiyat esnekliğinin sonsuz olması, ürünlerin tam ikame olduğu; ürünlerin tam ikame olması ise, piyasadaki aynı tür ürünlerin aynı özelliklere sahip olması anlamına gelmektedir. Ürünlerin homojen ve satıcıların çok sayıda olmasından dolayı tam rekabet piyasasında her firmanın üretmiş olduğu ürüne ait çapraz-miktar esnekliği sıfır olmaktadır.

Tam rekabet piyasasında denge noktasındaki fiyat düzeyi firma için veri olduğundan dolayı bu fiyat düzeyinde firmanın talep eğrisi sonsuz esnekliğe sahip bir doğru olmaktadır. Toplam gelir doğrusunun eğimi, fiyata bağlıdır. Dolayısıyla fiyatın yükselmesi hâlinde toplam gelir doğrusunun eğimi artmaktadır. Ortalama gelir, toplam gelirin satış miktarına bölünmesiyle elde edilen değerdir. Marjinal gelir ise satışlarda meydana gelen bir birimlik artışın toplam gelirde meydana getirdiği değişmedir.

Tam rekabet piyasasında faaliyet gösteren firmalar açısından kısa dönemde aşırı kâr, normal kâr ve aşırı zarar söz konusu olabilmektedir. Ancak mobilite özelliğinden dolayı uzun dönemde daima normal kâr vardır. Firma dengesinin ortaya koymada toplam eğriler ve marjinal eğriler olmak üzere iki yaklaşım dikkate alınmaktadır. Marjinal eğriler yardımıyla firma dengesinin temel koşulu MR=MC olmaktadır. Burada bahsi geçen normal kâr, bir endüstride faaliyet gösteren firmaların diğer endüstrilere gitmesini engelleyen, aynı zamanda diğer endüstrilerde faaliyet gösteren firmalarında ilgili endüstriye gelmesini teşvik etmeyen bir kârdır.

Tam rekabet piyasasında marjinal maliyet eğrisinin ortalama değişken maliyet eğrisinin üzerinde kalan kısmına kısa dönem arz eğrisi denir. P=AVC olduğu düzeye kapatma noktası adı verilmektedir. Üretimin bu düzeyin altına düşmesi hâlinde firma kapanacaktır.

Tam rekabet piyasasında uzun dönemde, hem firma hem de endüstri dengesi gerçekleşmektedir. Tam rekabet piyasasında faaliyet gösteren her firma, uzun dönem dengesinin gerçekleştiği üretim düzeyinde normal kâr elde etmekte ve etkin ölçek üretim düzeyinde faaliyet göstermektedir. Bu bağlamda tam rekabet koşullarında faaliyet gösteren firmalar için kısa dönemde aşırı kâr, normal kâr ve zarar söz konusu olabilmektedir. Ancak, piyasaya giriş-çıkışların serbest ve batık maliyetlerin söz konusu olmaması nedeniyle uzun dönemde normal kâr vardır. Tam rekabet piyasasında uzun dönem endüstri dengesi dikkate alındığında, sabit maliyetler, artan maliyetler ve azalan maliyetler ortaya çıkabilmektedir.

Uzun dönemde firma maliyetlerinin artması negatif dışsal ekonomiler, azalması ise pozitif dışsal ekonomiler olarak adlandırılmaktadır.