Maliyet Teorisi

Firma kârını en yüksek düzeye çıkarmak için toplam maliyetini ve toplam gelirini bilmelidir. Firmanın maliyetleri kısa ve uzun dönemde farklılıklar gösterir.

Maliyet Kavramı ve Maliyetlerin Sınıflandırılması

Maliyet, firmanın üretim faktörlerine yaptığı ödemeler toplamıdır. Maliyetler, açık ve örtülü maliyetler olmak üzere ikiye ayrılır. Açık maliyetler, firmanın satın aldığı veya kiraladığı üretim faktörlerine yaptığı ödemeler toplamıdır. Örtülü maliyet, firmanın mülkiyetine sahip olduğu üretim faktörlerine yaptığı ödemelerdir. Ekonomik maliyet ise açık ve örtülü maliyetlerin toplamıdır.

Eş Maliyet Doğrusu

Eş maliyet doğrusu, firmanın kaynağı ve faktör fiyatları veri iken, iki faktörden satın alabileceği farklı bileşimleri gösterir.

Optimal Faktör Bileşimi

Rasyonel bir üretici, çok sayıda faktör bileşimi arasından en ekonomik yani optimal bileşimi seçerek kendi iç dengesini gerçekleştirir. Bu bileşim, eş ürün eğrisinin eş maliyet doğrusuna teğet olduğu noktada sağlanır. Optimal faktör bileşimi, maliyet minimizasyonu veya üretim maksimizasyonu ile belirlenir.

Maliyet Minimizasyonu

Firmanın, belirli bir üretim düzeyini mümkün olabilecek en düşük maliyetle gerçekleştirmesidir.

Üretim Maksimizasyonu

Üreticinin, belirli bir maliyet ile en fazla üretimi elde etmesidir.

Kısa Dönemde Maliyetler

Kısa dönemde üretim faktörlerinden en az biri sabit olduğu için üretimde hem sabit ve hem de değişken faktörler yer alır.

Toplam Maliyetler ve Toplam Maliyet Eğrileri

Toplam maliyetler (TC), toplam sabit maliyetler (TFC) ile toplam değişken maliyetlerin (TVC) toplamıdır.

Toplam Sabit Maliyet ve Toplam Sabit Maliyet Eğrisi

Toplam sabit maliyet, kısa dönemde firmanın üretim miktarından bağımsız olan harcamalarıdır. Toplam sabit maliyet eğrisi, miktar eksenine paralel bir doğrudur.

Toplam Değişken Maliyet ve Toplam Değişken Maliyet Eğrisi

Toplam değişken maliyet, firmanın değişken faktörlere yaptığı ödemelerdir. Toplam değişken maliyet eğrisi orijinden başlayarak sürekli artış gösteren S biçimli bir eğridir.

Toplam Maliyet ve Toplam Maliyet Eğrisi

Toplam maliyet, üreticinin kısa dönemde kullandığı üretim faktörlerine yaptığı ödemeler toplamıdır. Toplam maliyet eğrisi, tıpkı bir S harfine benzer

Ortalama Maliyetler ve Ortalama Maliyet Eğrileri

Ortalama toplam maliyetler (ATC), ortalama sabit maliyetler (AFC) ve ortalama değişken maliyetlerin (AVC) toplamıdır.

Ortalama Toplam Maliyet ve Ortalama Toplam Maliyet Eğrisi

Ortalama toplam maliyet (ATC), toplam maliyetin üretim miktarına bölünmesiyle bulunur. Ortalama toplam maliyet eğrisi U şekline sahiptir.

Ortalama Sabit Maliyet ve Ortalama Sabit Maliyet Eğrisi

Ortalama sabit maliyet (AFC), toplam sabit maliyetin üretim miktarına bölümü ile hesaplanır. Ortalama sabit maliyet eğrisi negatif eğimlidir.

Ortalama Değişken Maliyet ve Ortalama Değişken Maliyet Eğrisi

Ortalama değişken maliyet (AVC), toplam değişken maliyetin üretim miktarına oranlanmasıyla elde edilir. Ortalama değişken maliyet eğrisi de ortalama toplam maliyet eğrisinde olduğu gibi U şeklindedir.

Ortalama değişken maliyet ile ortalama ürün arasındaki ilişki

Ortalama değişken maliyet ile ortalama ürün arasında AVC=w/APL ilişkisi vardır.

Marjinal Maliyet ve Marjinal Maliyet Eğrisi

Marjinal maliyet (MC), üretim miktarında meydana gelen bir değişim karşısında toplam maliyette meydana gelen değişimdir. Marjinal maliyet eğrisi de U biçimlidir. Her üç eğrinin de U şeklinde olmasının sebebi artan ve azalan verimler kanunudur.

Marjinal maliyet ile marjinal ürün arasındaki ilişki

Marjinal maliyet ile marjinal ürün arasında MC=w/MPL ilişkisi vardır.

Uzun Dönemde Maliyetler

Uzun dönemde tüm üretim faktörleri değişkendir. Bu dönemde üretim planlaması yapmak için gerekli zaman vardır.

Genişleme Yolu

Genişleme yolu, faktörlerin fiyatları veri iken üretim miktarının değişmesi halinde optimal faktör bileşimlerinin nasıl değiştiğini gösterir.

Uzun Dönem Toplam, Ortalama ve Marjinal Maliyetler

Uzun dönem toplam maliyet (LTC), firmanın uzun dönemde kullandığı faktörlere yaptığı harcamalardır. Uzun dönem toplam maliyet eğrisi S şeklindedir.

Uzun dönem ortalama maliyet (LAC), birim başına uzun dönem toplam maliyeti ifade etmektedir. Uzun dönem ortalama maliyet eğrisi U biçimindedir.

Uzun dönem marjinal maliyet (LMC), firmanın üretim miktarını bir birim değiştirmesi halinde toplam maliyette meydana gelen değişmeyi gösterir. Uzun dönem marjinal maliyet eğrisi de U biçimindedir. Uzun dönem marjinal maliyet eğrisi uzun dönem ortalama maliyet eğrisinin minimum olduğu noktadan geçer.

Uzun Dönem ve Kısa Dönem Ortalama Maliyet Eğrileri Arasındaki İlişki

Uzun dönem ortalama maliyet eğrisi, kısa dönem ortalama maliyet eğrilerini bir zarf gibi sarar. Bu yüzden, uzun dönem ortalama maliyet eğrisine zarf eğrisi diye bilinmektedir.

Ölçek Ekonomileri

Firmanın tesis ölçeğinin büyümesi ile birlikte maliyetlerinin azalması veya artmasına sebep olan avantaj veya dezavantajlardır.

Alan Ekonomileri

İki veya daha fazla ürün üreten bir firmanın bu ürünleri birlikte üretmesinin söz konusu ürünleri başka firmaların tek başına üretmesinden daha az maliyetli olduğu durumda ortaya çıkar.

Öğrenme Eğrisi

Firmanın herhangi bir maldan ürettiği miktar arttıkça, bu malın üretiminde tecrübe sahibi olmasından kaynaklanan maliyet azalışını gösteren eğridir.