Havacılık Amaçlı Meteorolojik Tahmin Kaynakları ve Hezarfen Havacılık Sayfaları

Kitabın XIV. bölümünde havacılık amaçlı meteorolojik tahminlerin hazırlanmasında faydalanılan kaynaklar ve meteorolojik bilgilerin tüm ilgilerin kullanımına sunulduğu hezarfen havacılık web sayfaları ele alınmıştır.

Atmosferin durumunu gösteren sıcaklık, rüzgar, nem ve basınç gibi değişkenlerin zamana ve yere bağlı değişimlerini ifade eden denklemlerin matematik çözümleri yapılarak gelecekteki durumunu tahmin etme işlemi sayısal hava tahmini olarak adlandırılmaktadır.

Atmosferdeki meteorolojik hareketler sıcaklık, rüzgar hızı ve yönü, nem gibi parametrelerin değişiminin nasıl olacağını da kapsayan, matematiksel denklemlerle ifade edilebilen fizik kanunlarına uygunluk göstermektedir. Başlangıç ve sınır koşulları elde edilerek ilgili matematiksel denklemlerin çözülmesiyle gelecekteki bir zamanda hava durumunun nasıl olacağı tahmin edilebilir.

Meteogram, sayısal analiz bilgilerini kullanarak enlem ve boylam dereceleri verilen belirli bir merkez için bazı meteorolojik parametrelerin 10 güne kadar tahminlerini ilk 72 saat için 3, sonrası için ise 6 saatlik aralıklarla gösteren grafiklerdir.

Skew-T Log-P diyagramı atmosferin dikey olarak incelenmesini sağlar. Bu diyagramlar atmosferdeki bütün meteorolojik değişkenlerin dikey olarak seviye seviye görülüp analiz edilmesini mümkün kılmakta, bir hava parselinin kararlılık veya kararsızlık durumu hakkında bilgi sahibi olunmasını sağlamaktadır. Ayrıca şiddetli hava hadiseleri, bulutluluk, buzlanma, türbülans, hamle gibi kritik bazı meteorolojik olayların tespit edilmesinde faydalanılmaktadır.

Yüksek seviye atmosfer gözlemleri, dünya üzerinde belirli noktalarda, özel meteorolojik cihazlar kullanılarak, yerden itibaren 25 mb seviyesine kadar atmosferin dikey sondajını yaparak, basınç, sıcaklık, rüzgar ve nispi nem parametrelerinin elde edilmesi biçiminde yapılır.

Yüksek seviyelerdeki basınç, sıcaklık ve nispi nem değerlerini ölçmek için kullanılan aletlerle donatılmış, elde ettiği bilgileri radyo sinyalleri aracılığıyla yer istasyonuna ileten alete radiosonde adı verilir. Radiosondeler bir balon yardımıyla atmosferin 15 ile 18. kilometresine kadar taşınır ve bu uçuş boyunca ölçülen basınç, sıcaklık ve nispi nem gibi meteorolojik değerler yer istasyonuna radyo sinyalleri ile sürekli gönderilir.

Ülkemizde Ankara, İstanbul, İzmir, Adana, Samsun, Isparta, Diyarbakır, Erzurum ve Kayseri olmak üzere dokuz merkezde yüksek atmosfer gözlemi yapılmaktadır.

Geniş bir sahaya yayılmış olan gözlem ofislerinde yapılan ölçüm ve gözlemler sonucunda hazırlanan meteorolojik raporlar dünya üzerinde aynı zamanda belirli merkezlere gönderilir. Çok kısa bir süre içinde belirli merkezlerde toplanıp yeniden dağıtılan bu bilgiler bir araya getirilerek geniş bir alanın meteorolojik görünümü elde edilir.

Harita üzerine birçok ülkeye ait gözlem ve ölçüm verileri işlendikten sonra eş basınç eğrileri çizilip alçak ve yüksek basınç merkezleri belirlenerek meteorolojik analizler yapılır. Analizi biten harita geniş bir alanın hava durumunu belirten bir resim haline gelir.

Yer kartından basınç merkezlerinin hareketleri, alçak ve yüksek basınç merkezlerinin kuvvetlenmesi ve zayıflaması, cephe sistemlerinin tespiti, yağış türleri ve yağışlı alanların belirlenmesi, izobar aralığı ile rüzgar hızı arasındaki ilişkinin tespiti, yerel şartlar gibi konularda faydalanılır.

Özellikle meteorolojik gözlem ağının bulunmadığı okyanuslar, kutup bölgeleri, dağlık ve ormanlık alanlar, çöller gibi yerlere ilişkin tek bilgi kaynağı olması nedeniyle uydular büyük önem taşımaktadır.

Uydular, üzerlerindeki sensörler vasıtasıyla elde ettikleri ham verileri dünya üzerindeki yer istasyonuna aktarırlar. Bu ham veriler yer istasyonunda işlenerek kullanılabilecek duruma getirildikten sonra kullanıcılara dağıtılır.

Avrupa Meteoroloji Uyduları İşletme Teşkilatı’nın (EUMETSAT) üyesi olan Türkiye, 12 adet sabit ve kutupsal yörüngeli uydudan 5 dakikada bir bulutluluk, yağış, sıcaklık, kar örtüsü, bitki örtüsü, orman yangınları, deniz durumu ve toz miktarı gibi veriler elde etmektedir.

Uydu görüntüleri bulutların cinsi veya şekli, atmosferde meydana gelen dinamikler gibi konularda çok fazla bilgi sağlayan, hava tahmini için çok değerli bir bilgi kaynağıdır.

Çalışma prensibi, radardan gönderilen elektro manyetik dalganın hedefe çarparak geri dönmesi esasına dayanır. Meteorolojik radarlar için hedef yağmur zerrecikleri, kar taneleri, dolu gibi hidrometeorlardır.

Meteorolojik radarlar 0 – 4 saatlik çok kısa vadeli hava tahmini yapmak ve erken uyarılarda bulunabilmek için kullanılırlar. Radarlar kapsama alanlarının kısıtlı olması nedeniyle uzun vadeli hava tahmininde kullanılamaz ancak civarda çok hızlı gelişen şiddetli hava değişimleri olduğunda zamanında uyarı yayınlanması konusunda çok faydalıdır. Özellikle ani sel ve taşkına sebep olabilen konvektif olayların tespitinde çok önemli bir araçtır.

Hezarfen havacılık sayfaları (http://www.hezarfen.mgm.gov.tr) havacılık sektörünün ihtiyaç duyduğu meteorolojik bilgilerin kullanıcılara doğrudan sunulduğu internet sayfasıdır. Üyelik sistemi ile ücretsiz olarak hizmet veren sayfada havacılık meteorolojisine ilişkin genel bilgiler ve tanımlar, tüm havaalanlarına ait gözlem ve tahmin bilgileri, sayısal tahmin ürünleri, uydu ve radar görüntüleri, yer ve yüksek seviye haritaları gibi ürünler yer almaktadır.

Daha çok orta ve yüksek seviye uçuşlara yönelik olarak hazırlanmış olan Hezarfen havacılık sayfalarının kullanıma sunulmasının ardından alçak seviye uçuşları için de benzer hizmetin talep edilmesi ve daha özel havacılık faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla “HeliMet” ve “Kapadokya” adı verilen siteler kullanıma sunulmuştur.