İş Yerinde Uygulanan Resmî Tıbbi Muayeneler
Meslek hastalıklarından korunma bakımından bazı tıbbi yaklaşımlardan yararlanılır. Tıbbi uygulamaların amacı, başlıca eğitim ve bazı muayenelerle kişilerin riskle karşılaşmalarının önüne geçilmesi ve bütün çabaya rağmen ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken dönemde teşhis edilmesi ve iyileşme ihtimalinin artırılmasıdır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği; işçilerin, iş yerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını, işverenlerin yükümlülüğü olarak tanımlamaktadır.
“Meslek hastalıklarından korunmak için, işe giriş ve işe yerleştirme muayeneleri düzenli yapılacak, kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu işlerde çalıştırılmayacak; işe, uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecektir."
İş Sağlığı Hizmetleri
Çalışanların sağlık gözetimi, koruyucu hekimlik hizmetleri, sağlığın geliştirilmesi, ilk yardım, acil tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bütünü, iş sağlığı hizmetleri olarak adlandırılır.
İş yerinde uygulanan resmî tıbbi muayeneler, sağlık birimlerinin, yürürlükte olan mevzuat gereğince, iş yerlerinde, koruyucu amaçla yürüttüğü klinik ve laboratuvar muayeneleri içine alır. Önemli bir kısmını, işe giriş muayeneleri ve periyodik muayeneler oluşturur. Yapılacak muayenelerin tanımı ve yetkili sağlık kurumları, İş Kanunu’nda belirtilmiştir.
Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri
Çalışanlar ve temsilcileri; sağlıklı bir çalışma ortamının oluşması için bu konuda hazırlanan talimat ve prosedürlere uymak, iş yeri sağlık biriminin çalışmalarını desteklemek, sağlık muayeneleri, bilgilendirme ve eğitim programlarına katılmak ve gerektiğinde iş birliği yapmakla yükümlüdürler.
Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri
Sağlık birimi, yürütülecek her türlü sağlık gözetimi faaliyetleri ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onamını (rızasını) almak zorundadır. Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler saklanır.
Çalışanların sağlık bilgileri, yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır. Sağlık birimi, çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır.
Meslek Hastalıklarının Tıbbi ve Yasal Tanı Koyma Süreci
Birçok meslek hastalığı tanısı, temel iş sağlığı hizmetleri kapsamında konulabilir. Ancak birçoğunda uzmanlaşmış mesleki tıp kliniklerine başvurulması gerekmektedir. Her iki durumda da tanıya ait özel bir plan izlenmektedir:
- Hastalığa neden olabilecek maruziyetin tanımlanması,
- Özel maruziyetle ilişkili olduğu bilinen klinik bulguların incelenmesi,
- Meslek dışı faktörlerin hariç tutulması,
- Meslek hastalığının varlığı veya yokluğu hakkındaki sonuç (tanı),
- İş yerinde önleyici tedbirler için öneriler oluşturulması,
- Meslek hastalıklarının yetkili makamlara bildirilmesi.
İş Koluna Göre Yapılan Tıbbi Muayeneler
1-Tozlu İşlerde Çalışanların Muayenesi
Tozlu işler; madencilik, taş ocakları, yapı işleri, seramik-porselen, metal, cam, çimento, dokuma-tekstil, kağıt, lastik sanayi, termik santral, döküm işlerdir.
2-Metal Maruziyeti Kaynaklı Hastalıkların Muayenesi
İşe giriş muayenesi:
Geçmiş öykünün değerlendirilmesi (genel anamnez, iş anamnezi, belirtiler)
Kan ve idrar analizi
Uygun kalite kontrolü ile yürütülen laboratuvar analizleri
3- Kimyasal Madde Kaynaklı Hastalıkların Muayenesi
İşe Giriş Muayenesi:
Geçmiş hikayenin değerlendirilmesi, özellikle böbrek, akciğer hastalıkları, kalpte ritim bozuklukları, uç sinir sistemi hastalıkları sorgulanmalıdır.
4- Deri Hastalıkları Tehlike Kaynakları İle Karşılaşan İşçi Muayenesi
Suyla her gün 4 saat veya daha fazla teması içeren ıslak işler, bazı zararlı maddelerle sıkça deri temasından kaçınılamadığı işler, lateks eldivenlerin kullanımını kapsayan işler, deri bozukluğuna yol açabilecek işlerdir. Muayeneyi yapacak olan hekim, mesleki dermatozların değerlendirilmesi ve koruyucu önlemler hakkında çalışanlara danışmanlık verilecek deneyime sahip olmalıdır.
5-Enfeksiyon Riski Taşıyan İşlerde Çalışan İşçilerin Muayenesi
Enfeksiyon riski taşıyan iş yerlerinde çalışan kişiler için mesleki tıbbi muayeneler gerçekleştirilmelidir.
6- Fiziksel Etmen Kaynaklı Hastalıkların Muayenesi
Gürültüye maruz kalan işçilerin muayenesi
Gürültülü işler; madencilik, taş ocakları, taş işleme, demir metal sanayi, marangozluk gibi iş yerleridir.