Dijital Medya Okuryazarlığı

Dijital medya okuryazarlığı, birey ve toplumun dijital medyayı kullanma, yorumlama, paylaşma, işbirliği yapma, eleştirel olarak değerlendirme ve dijital medya içeriği oluşturma için gerekli becerilerin sunumudur. Dijital medya okuryazarlığında amaç, dijital medya içerikleri konusunda kullanıcıları bilgilendirmek, farkındalık oluşturmak, etkin kullanımını sağlamak ve sorgulayıcı bir bakış açısı kazandırmaktır.

Literatür taraması yapıldığı zaman dijital medya ortamlarına yönelik “Yeni Medya Okuryazarlığı “, “Online Okuryazarlık”, “İnternet Okuryazarlığı”, “Elektronik Okuryazarlık”, “Dijital Okuryazarlık”, “Çoklu Okuryazarlık ”gibi kavramlarda görülmektedir. Bu kavramlar gündelik konuşma ve yazma dilinde kullanılmaktadır. Dijital medya ve gözetleme kullanım pratiklerinin gündelik yaşamın parçası hâline gelmesi ile birlikte “Dijital Medya Okuryazarlığı” kavramı da bu sürece dâhil olmuştur. Dijital araçların sunduğu kanalların çokluğu, çocuklardan yetişkinlere herkesin ilgisini çekmektedir. Bu yoğun mesaj bombardımanı altında çocuklar, gençler ve yetişkinlerin süzgeçten geçirmeden her türlü bilgiye maruz kalmasına neden olmaktadır. Özellikle çocuklar ve gençler daha fazla etkilenmektedir. Bu tehlike ile bahşedebilmenin yollarından biri dijital medya okuryazarlığıdır.

Dijital medya, metinleri; dijital ortam aracılığı ile farklı iletişim formları tarafından taşınabilen ve iletilebilen tüm videoları, fotoğrafları, reklamları, gazeteleri, dergileri, kitapları, kaydedilmiş müzikleri, bilgisayar oyunlarını, programları, filmleri, imgeleri, web sitelerini vb. içermektedir (Anklam, 2009). Bu nedenle de dijital medya araçlarının kullanılması, çocuk ve gençlerin boş zamanlarının tümünü kapsamaktan öte, artık bir boş zaman değerlendirme etkinliği olmaktan çıkmış durumdadır. Bununla birlikte bazı araştırmalar kapsamında da dijital medya araçları kullanımının, günümüz toplumlarında temel sosyalleşme araçları olarak nitelendirilen aile ve okulun yerini aldığı da belirtilmektedir (Kırık, 2013). Sonuç olarak iç içe geçmiş bütünleşik teknolojilerle daha karmaşık bir yapıya bürünmeye başlamış olan dijital medya araçları; hem olumlu hem de olumsuz etkileri bağlamında ve internet, sosyal medya, cep telefonu, dijital oyun vb. dijital ortamlar kapsamında üzerinde önemle durulması gereken araçlar olarak görülmek durumundadır. Zira dijital medya araçlarının kullanımı, belirtildiği üzere birçok olumlu gelişmeyi beraberinde getirmesine karşın, aynı oranda ve belki de daha fazla olumsuzluğun da yaşanmasına neden olmakta ve bu olumsuzluklar en fazla çocukları ve gençleri etkilemektedir. Dijital medya kavramının kapsamı, hem genel anlamda medya araçlarında hem de özel anlamda dijital medya araçlarında dönüşüm yaşanmasını sağlayan gelişmeler doğrultusunda günden güne genişlemektedir. Bu genişleme sürecinde dijital medya araçlarının içerikleri çeşitlenmekte ve “dijital medya dönüşüm çağı” olarak nitelendirilen günümüzde, dijital medya araçlarının kullanım alışkanlıkları ve tüketimi de değişim göstermektedir.

Dijital Vatandaşlık

Dijital vatandaşlık olgusuna yönelik olarak e-vatandaş, net vatandaş, www vatandaş ve siber vatandaş gibi kavramlarda kullanılmaktadır. Dijital vatandaşlık, dijital medya araçlarını kullanma sürecinde etik davranış normlarını benimseyen, uygulayan ve bu konuda gerekli bilgi düzeyine sahip olan bireylerdir. Dünyanın her yerinde dijital teknolojiler kullanılmaktadır. Bu teknolojileri kullanan bireyler eşit hak ve özgürlüklere sahip dijital vatandaş olarak ifade edilmektedir.

Dijital Araçlar ve Kuşaklar

Kuşakların gelişimini izlerken ve dijitalleşme ile birlikte farklı kavramların literatüre yerleştiği görülmektedir. Örneğin, dijital yerliler, dijital göçmenler, çekirge zihin, net kuşağı, oyun kuşağı, binyılın öğrencileri ve zaplayan nesil gibi.

Dijital Uçurum

“Dijital Uçurum”, “Dijital Bölünme”, “Sayısal Uçurum” ve “Dijital Eşitsizlik” olarak da ifade edilmektedir. Dijital uçurum kavramı ile ilgili tam olarak bir fikir birliğine ulaşılamamış olmasına rağmen araştırmacılar tarafından bazı tanımlar geliştirilmiştir. Dijital uçurum, en son geliştirilen bilgi teknolojilerine erişimi olanlar ve olmayanlar arasındaki fark (Compaine, 2001). İnternet gibi bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilen ve kullanamayanlar arasındaki eşitsizlik (Salinas,2003) şeklinde tanımlanmaktadır.

Transmedya

Transmedya kavramı trans ve medya kavramlarının birleşmesinden meydana gelmektedir Latince kökenli olan “trans” kelimesi “boyunca”, “aşmışlık düşüncesini iletme” ve “ötesinde” anlamına gelmektedir. Transmedya ise medyanın ötesinde şeklinde ifade edilebilir. Transmedya kavramı ilk defa Henry Jenkins tarafından kullanılmıştır.

Dijital Kültür

Dijital kültür, dijital medya aracılığıyla şekillenen değerler ve ürünler anlamına gelmektedir. Bu kültür, önceden programlanmış, kullanıcıların içerik ürettiği, parça ve kolajlardan oluşan, hızlı ve yer- zaman- mekân unsuruna bağlı kalmadan her yerde kullanılan bir takım çarpıcı özelliklere sahiptir .

Büyük Veri

Büyük veri; geniş çaplı karar verme, görüş keşfi, ve süreç optimizasyonunu mümkün kılmak için yeni bir süreç isteme biçimleri gerektiren yüksek hacimli, yüksek hareketliliği ile geniş ve çeşitli bilgi değerleri veya varlıklarıdır.

Açık Veri

Açık veri, herhangi bir telif hakkı, patent ve diğer denetim mekanizmalarına tabi olmaksızın ücretsiz ve herkes tarafından tekrar tekrar kullanılabilen ve dağıtılabilen veriye denir (Open Knowledge Foundation- OpenDefinition.org). Veriler; şeffaflık, sosyal ve ticari değerin serbest bırakılması ve katılım ve bağlılık nedeniyle açılır. Bir verinin açık veri şeklinde ifade edilebilmesi için teknik ve yasal olarak açık olması gerekir.

Açık devlet verisi, devlet kurumları tarafından üretilen herkes tarafından kullanılabilen, dağıtılabilen ve tekrar kullanılabilen verilerdir. Açık devlet verilerinin temel özellikleri açıklık, katılım ve işbirliğidir. Açıklık devlet yapısı araştırmacıları, memurları, gazetecileri ve diğer hedef kitlelerin bu yapıyı sorgulamasına ve iyileştirme çalışmalarının gerçekleştirilmesine yöneltir.