Tahkim, Arabuluculuk ve Bireysel Başvuru

Tahkim; özel hukuktan kaynaklanan ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bir uyuşmazlığın, tarafların iradesiyle, devlet mahkemeleri yerine bir veya daha fazla hakemden oluşan bir yapı eliyle ve bağlayıcı bir kararla çözülmesidir.

Tarafların uyuşmazlıklarının çözümünü hakem/hakem kuruluna bırakılmasına ilişkin yaptıkları sözleşmeye tahkim sözleşmesi denir. Hakem sözleşmesi ise, hakemlerin uyuşmazlığın çözümünü, tarafların ise bunun karşılığında belirli bir ücret ödemeyi taahhüt etikleri bir sözleşmedir.

Taraflar hakem sayısını istedikleri şekilde belirleyebilirler. Ancak birden fazla hakemin görevlendirilecekse, tek sayıda hakemin belirlenmesi gerekir. Hakemlerin sayısı taraflarca kararlaştırılmamışsa üç hakem seçilir.

Hakemlerce yürütülen tahkim niteliği itibariyle bir yargılama faaliyeti olduğundan, hakemlerin reddi usulü düzenlenmiştir.

Tahkim sözleşmesine rağmen, taraflardan birinin mahkeme başvurması hâlinde, tahkim itirazının ilk itiraz olarak ileri sürülmesi gerekir.

Tahkim sonunda verilen kararlara karşı iki kanun yolu öngörülmüştür. Bu kanun yollarından olağan olanı iptal davası, olağanüstü olanı ise yargılamanın yenilenmesidir.

Arabuluculuk, bir uyuşmazlığın taraflarının, söz konusu uyuşmazlığı, yine kendilerinin belirleyeceği tarafsız ve güvenilen arabulucu/lar önünde müzakere etmek suretiyle çözmelerini amaçlayan iradîliğin ve gizliliğin esas olduğu bir dostane uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabuluculuğa tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıkları bakımından başvurulabilir.

Arabuluculuk yargısal faaliyet olmadığından, yalnızca hâkim tarafından yapılabilecek işlemler arabulucu tarafından yapılamaz.

Arabuluculuk faaliyeti sonunda son tutanak düzenlenir ve bir örneği bu faaliyetin sona ermesinden itibaren bir ay içerisinde genel müdürlüğe gönderilir.

Arabuluculuk faaliyeti sonunda hazırlanan anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmişse, bu belge ilam niteliğindedir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi ise, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir.

Anayasada tanınan ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Eki Protokollerinde yer alan ve Türkiye tarafından kabul edilen temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlâl edilmesi hâlinde, temel hak ve özgürlükleri ihlâl edilen bireylerin Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunması mümkündür.

Yabancılar da dâhil olmak üzere kişiler, hükümet dışı kuruluşlar ve insan topluluklarının, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve sözleşmenin Türkiye’nin taraf olduğu ek protokolleri ile teminat altına alınan temel hak ve özgürlüklerinin ihlâli hâlinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilmesi için iç hukuk yollarının tüketilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru da bu anlamda tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur.