Ölüme Bağlı Tasarruflar
Ölüme Bağlı Tasarrufta Ehliyet
Ölüme bağlı tasarruf, mirasbırakanın ölümünden sonra sonuç doğurmak üzere yapmış olduğu hukuki işlemleri ifade eder.
Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir. Miras sözleşmesi yapabilmek için ise ayırt etme gücüne sahip olmanın yanı sıra ergin olmak ve kısıtlı olmamak gereklidir.
Ölüme Bağlı Tasarrufun Yorumu
Ölüme bağlı tasarrufların yorumunda mirasbırakanın iradesi belirleyici olur. Miras sözleşmelerinde ise güven teorisinin etkileri görülür.
Ölüme Bağlı Tasarrufların Çeşitleri
Ölüme bağlı tasarruflar şeklî anlamda ve maddi anlamda olmak üzere iki grupta incelenir.
Şeklî Anlamda Ölüme Bağlı Tasaruflar
Şeklî anlamda ölüme bağlı tasarruflar ikiye ayrılır: Vasiyet ve miras sözleşmesi. Burada sınırlı sayılılık (kapalı sayı, numerus clausus) ilkesi geçerli olduğundan, iradi olarak başka bir ölüme bağlı tasarruf şekli belirlenemez.
Vasiyet: Vasiyet, mirasbırakanın tek taraflı irade açıklaması ile, mirasıyla ilgili olarak ölümünden sonrası hakkında tasarrufta bulunmasıdır. Vasiyetin ne şekilde yapılması gerektiği kanunla sınırlayıcı şekilde düzenlenmiştir. Buna göre vasiyet üç şekilde yapılabilir. Bunlar resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyettir.
Resmî vasiyetname: Resmî vasiyetname, vasiyetnamenin düzenlenmesine resmî bir memurun katıldığı vasiyetnamedir. Resmî memur; sulh hâkimi, noter veya konsoloslar gibi kanunla kendisine bu yetki verilmiş görevlilerdir.
Okuma yazma bilenler için resmi vasiyetnamenin hazırlanmasında, mirasbırakan resmî memur önünde isteklerini açıklar. Memur, mirasbırakanın iradesini yazar ya da yazdırır. Yazılı metin oluştuktan sonra, bu metin mirasbırakan tarafından okunur ve imzalanır. Peşine de memur vasiyetnameye tarih koyar ve imzalar. Bu aşamadan sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu, bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder. Tanıklar da bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar.
El yazılı vasiyetname: El yazılı vasiyetname ya da el yazısı ile vasiyet, işleme resmî bir memurun katılımı olmaksızın mirasbırakanın kendi el yazısı ile ölüme bağlı tasarruflarını bir belgeye aktarması, orada dile getirmesidir.
El yazılı vasiyetname, mirasbırakan tarafından bizzat saklanabileceği gibi, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura da bırakılabilir
Sözlü vasiyet: Sözlü vasiyete, mirasbırakanın yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamadığı durumlarda başvurulabilir.
Vasiyetten dönme: Mirasbırakan, tek taraflı bir işlem olan vasiyetten sonradan dönebilir.
Miras sözleşmesi: Miras sözleşmeleri, içinde ölüme bağlı tasarrufta bulunulan sözleşmelerdir.
Miras sözleşmesinin türleri: Miras sözleşmeleri, tek taraflı-iki taraflı, ivazlıivazsız ve olumlu-olumsuz olmak üzere türlere ayrılırlar.
Maddi Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar
Mirasçı atama, koşul ve yüklemeler, vasiyeti yerine getirme görevlisi atama, vakıf kurma, evlilik dışı çocuğun tanınması gibi tasarruflar girer.
Mirasçı atama: Mirasbırakan, bu yolla dilediği kişileri kendisine mirasçı atayabilir.
Yedek mirasçı atama: Mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi hâlinde onun yerine geçmek üzere bir veya birden çok kişiyi yedek mirasçı olarak atayabilir.
Art mirasçı atama: Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla önmirasçı atadığı kişiyi, mirası, artmirasçıya devretmekle yükümlü kılabilir.
Belirli mal bırakma: Mirasbırakan, bir kimseye onu mirasçı atamaksızın belirli bir mal bırakma yoluyla kazandırmada bulunabilir.
Yüklemeler ve koşullar: Yüklemeler (mükellefiyetler), mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufta bulunarak, belirli kişilere bazı ödevler yüklemesidir.
Vasiyeti yerine getirme görevlisi atama: Mirasbırakan, son arzularının yerine getirilmesi için gerekli işlemleri yapmak üzere bir ya da birden çok gerçek ya da tüzel kişiyi görevli ve yetkili kılabilir.
Vakıf kurma: Mirasbırakan, terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü özgülemek suretiyle vakıf kurabilir.
Çocuğun tanınması: Evlilik dışı doğan çocuğun biyolojik babası, çocuğu vasiyetname ile tanıyabilir.
Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali
Ölüme bağlı tasarruflarda hukuk kurallarına aykırılığın temel yaptırımı, favor testamenti ilkesinin bir yansıması olarak iptal edilebilirliktir. TMK m. 557’de yazılı nedenlerin varlığı durumunda ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava açılabilir.