Sınırlı Ayni Haklar

Sınırlı ayni haklar, sahibine sınırlı yetkiler tanıyan haklardır.

Sınırlı ayni haklar, mülkiyet hakkından doğan yetkilerin kullanılmasına ilişkin sınırlamalarla oluşturulmaktadır. Bu haklar, mülkiyet hakkından farklı olarak sahibine kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkilerinin hepsini değil yalnızca bir veya bir kaçını tanımaktadır.

Sınırlı ayni haklar, irtifak hakları, taşınmaz yükü ve rehin hakları olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

İrtifak Hakları

İrtifak hakkı, sahibine bazen sadece kullanma veya yararlanma, bazen ise hem kullanma hem de yararlanma yetkisi veren sınırlı ayni haktır.

İrtifak hakları, eşyaya bağlı irtifaklar ve kişisel irtifaklar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Eşyaya Bağlı İrtifaklar: Eşyaya bağlı irtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde başka bir taşınmaz lehine yükletilmiş bir yüktür.

Eşyaya bağlı irtifak hakkının lehine hak kurulan taşınmazdan ayrı olarak başkasına devredilmesi mümkün değildir.

Kişisel İrtifaklar: Kişisel irtifak hakları, bir kişi lehine kurulan ve o kişinin taşınmazın maliki olup olmadığına dikkat edilmeksizin ortaya çıkan irtifak hakkıdır.

Düzenli Kişisel İrtifaklar: Düzenli kişisel irtifaklar, bir kişi lehine kurulan ve lehine kuruldukları kişiye ayrılmaz şekilde bağlı olduğundan sağlar arası bir işlem veya ölüme bağlı tasarrufla başkasına devri mümkün olmadığı gibi mirasçılara geçmesi de mümkün olmayan irtifaklardır. Düzenli kişisel irtifaklar, intifa ve oturma (sükna) hakkıdır.

İntifa Hakkı: İntifa hakkı, taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir mal varlığı üzerinde kurulabilen ve sahibine hakkın konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlayan irtifak hakkıdır.

Oturma Hakkı: Bir kimseye bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi veren irtifak hakkıdır.

Düzensiz Kişisel İrtifaklar: Düzensiz kişisel irtifaklar, tarafların iradesi kapsamında bir kişi lehine kurulabileceği gibi eşyaya bağlı olarak da kurulabilen irtifak haklarıdır. Düzensiz kişisel irtifaklar, üst hakkı ve kaynak hakkıdır.

Üst Hakkı: Üst hakkı, ancak taşınmaz yapıları konu edinebilen, bir kimseye başkasına ait olan bir arazinin üstünde veya altında bulunan bir yapının maliki olma yetkisi veren irtifak hakkıdır.

Kaynak Hakkı: Bir başkasına ait arazideki kaynağın sularını alma ve kendi arazisine akıtma yetkisi sağlayan irtifaktır.

Taşınmaz Yükü

Taşınmaz yükü, bir taşınmazın malikini yalnız o taşınmazla sorumlu olmak üzere diğer bir kimseye bir şey vermek veya yapmakla yükümlü kılan ayni haktır.

Rehin Hakları

Rehin hakkı, bir alacağın güvencesi olarak taşınır ya da taşınmaz eşya ile haklar üzerinde kurulabilen rehin hakkı, sahibine alacağını alamadığı takdirde rehin konusu eşyayı paraya çevirtmek suretiyle alacağını elde etme yetkisi veren sınırlı ayni haktır.

Taşınmaz Rehni: Taşınmaz rehni, hak sahibine şartların gerçekleşmesi durumunda rehin konusu taşınmazı icra organları aracılığıyla paraya çevirtmek suretiyle alacağını elde etme yetkisi veren ayni haktır.

Taşınmaz rehninin ipotek, irat senedi ve ipotekli borç senedi olmak üzere üç türü vardır.

Taşınır Rehni: Taşınır rehni, bir alacağı güvence altına almak amacıyla taşınır eşya veya hak üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır.

Medeni Kanun, taşınır rehnini teslime bağlı rehin, hapis hakkı, alacak ve diğer haklar üzerinde rehin, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlarla yapılan rehin ve rehinli tahvil ayrımları ile ele almıştır.