Vakıflar

Vakfın Tanımı ve Unsurları

Vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.

Vakfın unsurları yeterli bir mal varlığının bulunması ve bu mal varlığının belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesi, yani tahsisidir. Vakıflar yeterli mal varlığının belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesi ile kurulur. Bir mal varlığının bütünü veya gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan her türlü geliri veya ekonomik değeri olan haklar vakfedilebilir.

Vakıf Kurma Özgürlüğü

Anayasamızın 33. maddesinde düzenlenen “Dernek Kurma Hürriyeti” ile ilgili hüküm ve bu hükümde tanınan özgürlük, vakıflar için de geçerlidir. Dolayısıyla, kimse vakıf kurmaya zorlanamaz.

Vakfeden

Vakfeden; vakfı kuran kişidir, vakıf kurucusudur. Vakıflar hem gerçek hem de tüzel kişiler tarafından kurulabilir.

Vakfın amacı genelde bir hayır işinin gerçekleştirilmesidir. İktisadi vakıfların kurulup kurulamayacağı ise tartışmalıdır. Vakıflar amaçlarını gerçekleştirmek için ticari faaliyetlerde bulunabilir, ticari işletme işletebilirler. Bu takdirde kamu yararına çalışanları hariç, tacir sıfatı kazanırlar.

Vakfın Kuruluş Şekli

Vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır.

Vakfın Mal ve Hakları Kazanması ve Sorumluluk

Vakıf, tüzel kişilik kazanması ile birlikte, özgülenen malların mülkiyetini ve özgülenen hakları kazanır

Vakıf Senedi

Vakıf ana statüsüne vakıf senedi denir. Vakıf senedinde vakfedenin iradesi ortaya konur; vakfın amacı, örgütü ve vakıf için önemli diğer hususlar yer alır.

Vakfın Örgütü

Vakfın tek zorunlu organı yönetim organıdır. Yönetim organı kurul şeklinde olabileceği gibi tek bir kişiden de oluşabilir. Buna vakfeden karar verir. Vakfın yönetim organında görev almak için TMK da bir sınırlama yoktur. Ancak VK da bu konuda bazı düzenlemeler vardır. Örrneğin, bazı suçlardan hükümlü olanların vakıf yöneticisi olamayacağı belirtilmiştir. Bunlar: Hırsızlık, nitelikli hırsızlık, yağma, nitelikli yağma, dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık, zimmet, rüşvet, sahtecilik, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık suçları ile devletin güvenliğine karşı işlenen suçlardır.

Vakfın Denetimi

Vakıflarda iç denetim esastır. Bundan başka vakıflar, Vakıflar Genel Müdürlüğünce ve üst kuruluşlarınca denetlenir.

Vakfın Yönetiminin Değiştirilmesi

Vakfın vakfedenin arzusuna göre, bu arzunun yansıdığı vakıf senedine göre yönetilmesi esastır. Bu nedenle, vakfın yönetimi, amacı ve malları ancak Kanunda belirtilen koşulların yerine getirilmesi ile değiştirilebilir.

Vakfın Amacının ve Mallarının Değiştirilmesi

Vakfın amacına özgülenen mal ve hakların daha yararlı olanları ile değiştirilmesini veya paraya çevrilmesini haklı kılan sebepler varsa mahkeme, vakfın yönetim organı veya denetim makamının başvurusu üzerine diğerinin yazılı görüşünü aldıktan sonra gerekli değişikliğe izin verebilir. Vakfın amacının değiştirilmesinin şartları ise daha ağırdır. Amacın gerçekleşmesini önemli ölçüde güçleştiren veya engelleyen şartların ve yükümlülüklerin kaldırılmasında veya değiştirilmesinde de durum ve şartlardaki değişmeler yüzünden vakıf senedinde yazılı bu şart ve yükümlülüklere bağlı kalınmasının vakfedenin arzusuna açıkça uymayacak hâle gelmiş olması aranır. Mahkeme vakfın yönetim organı veya denetim makamının başvurusu üzerine diğerinin yazılı görüşünü aldıktan sonra bu şart ve yükümlülükleri değiştirebilir.

Vakfın Sona Ermesi

Vakfın amacının gerçekleşmesi olanaksız hâle gelir ve değiştirilmesine de olanak bulunmazsa, vakıf tüzel kişiliği kendiliğinden sona erer ve mahkeme kararıyla sicilden silinir. Yasak amaç güttüğü veya yasak faaliyetlerde bulunduğu sonradan anlaşılan veya amacı sonradan yasaklanan vakfın amacının değiştirilmesine olanak bulunmazsa; vakıf, denetim makamının ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine duruşma yapılarak dağıtılır.

Sona eren vakıflar mahkeme kararıyla sicilden silinir Vakfın sona ermesi merkezî sicile de kaydedilir ve Genel Müdürlük tarafından Resmî Gazete'de ilan olunur.