Maliyet Muhasebesi Açısından İşletme Bütçeleri

Karmaşık hukuki, idari ve mali yapıya sahip olan günümüz işletmelerinin, hem yönetsel hem de mali anlamda başarılı olabilmeleri için, örgütsel yapılarını çağın gerektirdiği koşullara uygun hâle getirmeleri kaçınılmazdır. Bu yapı, çok hızlı değişen politik, yasal ve iş hayatına hızlı bir şekilde uyum gösterebilecek esneklikte, ancak kurumsal bir anlayışta olmalıdır.

Özellikle işletmelerin mali başarıları, diğer bir çok alanda elde edilecek iyi performanslara lokomotif olabilecektir. Mali başarının olabilmesi için de gelecek planlamalarının etkin ve doğru bir şekilde yapılması gerekmektedir. Bu planlamaların vazgeçilemez unsurlarından biri de işletme bütçeleridir. Bütçe işletmelerin amaçlarına ulaşmak için gelecek dönemlerde takip edecekleri süreçleri parasal ve sosyal terimlerle açıklayan raporlardır. İşletme bütçeleri işletmenin gelecekten beklentilerini, amaçlarını gösterir. Böylece işletme bütçeleri işletmelere yönetimine ve çalışanlarına, amaçladıkları nokta ile ulaştıkları sonuçları karşılaştırma imkânı tanımaktadır. Bütçeler aynı zamanda işletmenin bütün birimlerinin koordineli bir şekilde çalışmalarına olanak sağlar. Bu koordinasyon işletme çalışanlarının performansını da olumlu yönde etkilemektedir.

İşletme bütçeleri, işletmeler açısından geleceğe yönelik bir "yol haritası" olmanın yanı sıra, işletme yönetici ve çalışanları içinde bir "rehber" niteliğindedir. Bu yönüyle bütçelere işletmeler için planlama, koordinasyon, denetim, iletişim ve yetki devri fonksiyonlarının yerine getirilmesinde önemli katkı sağlamaktadırlar.

İşletme bütçeleri işletmenin gelecek dönemlerde izleyeceği stratejileri kapsayan ve bunu parasal terimlerle ortaya koyan bir rapor niteliğindedir. İşletme bütçeleri bir çok unsur dikkate alınarak değişik sınıflamalara tabi tutulmaktadır. Maliyet muhasebesi açısından satış bütçesi, üretim bütçesi, direkt ilk madde ve malzeme bütçesi, direkt işçilik bütçesi, genel üretim giderleri bütçesi, satışların maliyeti bütçesi, nakit bütçesi, proforma gelir tablosu ve proforma bilanço özellikle önem arz etmektedir.

Satış bütçesi, hangi mamullerin hangi fiyattan satılacağının tahminini içerirken, üretim bütçesi satış bütçesinin ihtiyaç duyduğu ürünlerin üretimini konu alır. DİMM bütçesi, üretimi gerçekleştirmek için bütçe döneminde gereksinim duyulan direkt ilk madde ve malzeme miktarının öngörülmesini, Dİ bütçesi, işçilik maliyetinin planlanması ve denetlenmesini, GÜG bütçesi, üretilen mamullerle arasında doğrudan bir ilişki olmayan üretim ortak maliyetlerini, satışların maliyeti bütçesi, her bir dönem itibarıyla bütçelenen satışların maliyetini, nakit bütçesi ise işletme faaliyetleri için ihtiyaç duyulan paranın uygun zaman ve maliyetle hazır bulundurulmasını içeren bütçelerdir.

Bütçeleme faaliyetlerinin son aşamasını proforma mali tablolar oluşturmaktadır. Proforma mali tablolar tahminlere dayalı olarak hesaplanan ve bütçe dönemi sonunda bütçelenmiş bütün çalışmaların sonuçlarını toplu olarak gösteren, mali tablolardır.

Bu tablolardan proforma gelir tablosu işletmenin belirli bir tarihteki gelirlerini ve giderlerini raporlayan bunun sonucu olarak da işletmelerin kâr ya da zarar tutarını gösteren temel bir mali tablodur. Proforma bilanço ise işletmenin gelecekteki varlıklarını ve bu varlıkların sağlanacağı kaynakları tahmini olarak gösteren temel bir mali tablodur.