Üretim İşletmelerinde Enflasyon Muhasebesi

Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin sürekli olarak artışı olarak ifade edilmektedir. Enflasyonun yaşandığı bir ortamda, fiyatların sürekli olarak artmaya devam etmesi, işletmelerin tüm kararlarında enflasyonu dikkate alması gerekliliğini de beraberinde getirir. Özellikle işletmelerin iç ve dış paydaşlarını bilgilendirmek amacıyla hazırladıkları mali tabloları enflasyonun ortaya çıkardığı koşullardan etkilenmektedir. Enflasyonist bir ortamda paranın satın alma gücünün günden güne büyük oranda değişmesi, maliyet esasına göre yapılan geleneksel muhasebe kayıtlarının ve bu kayıtlar temel alınarak hazırlanan mali tabloların güvenilirliğini etkilemektedir. İşletmelerde düzenlenen mali tabloların amacı, işletmenin mali durumu, faaliyet sonuçları ve nakit akışı hakkında bilgileri ortaya koymak ve hem işletme yöneticilerine hem de işletme ile ilgili tüm çevrelere daha gerçek ve doğru bilgiler sunmaktır. Bu amacın gerçekleştirilebilmesi için enflasyonun mali tablolar üzerinde yarattığı etkinin giderilmesi gerekmektedir. Enflasyon muhasebesi bu gereklilik neticesinde ortaya çıkmıştır.

Enflasyon muhasebesi, işletme ile ilgili çevrelere daha doğru, anlamlı, güncel ve karşılaştırılabilir bilgiler sunabilmek için enflasyonun finansal tablolar üzerindeki etkilerini ortaya koyan ve düzeltilmesini sağlayan bir uygulamadır.

Enflasyon muhasebesi kapsamında bilançonun varlıkları, parasal varlıklar ve parasal olmayan varlıklar şeklinde; bilançonun kaynakları ise parasal kaynaklar ve parasal olmayan kaynaklar şeklinde sınıflandırılır. Parasal varlıklar; Enflasyon ortamında nominal değerleri değişmeyen ancak satınalma güçleri fiyat hareketlerine göre ters orantılı olarak değişen varlık kalemleridir. Parasal olmayan varlıklar; Fiyatlar genel seviyesindeki değişmeler karşısında satın alma güçlerini koruyan ancak nominal değerleri değişen varlık kalemleridir. Parasal kaynaklar; Parasal varlık kalemlerinde olduğu gibi, parasal kaynaklar da nominal değer olarak aynı kalırken, satın alma güçleri değişen kalemlerdir. Parasal olmayan kaynaklar; enflasyonist ortamda satın alma güçlerini koruyan ancak, nominal değerleri değişen kaynak kalemleridir.

Gelir tablosunda yer alan gelir veya giderin oluştukları tarihten dönem sonuna kadar geçen sürede paranın satın alma gücünün değişmesi, ilgili kalemlerin gerçek olmayan bir şekilde raporlanması sonucunu doğurur. Bu ve buna benzer durumlarda gelir tablosu kalemlerinin de enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

Türkiye'de, enflasyon muhasebesi uygulamasına ilişkin mevzuat uyarınca genel fiyat düzeyi muhasebesi yönteminin kullanılacağı esas alınmıştır. Genel fiyat düzeyi muhasebesi yöntemi, enflasyonun mali tablolar üzerindeki etkisini gidermek amacıyla mali tablo kalemlerinin belirlenen fiyat endekslerine göre düzeltilmesine dayalıdır.

Enflasyonun mali tablolar üzerindeki etkilerini gidermek için uygulanan düzeltme yöntemleri, kısmi düzeltme yöntemleri ve genel düzeltme yöntemleri olarak ikiye ayrılır. Kısmi düzeltme yöntemleri; enflasyonun işletmeler üzerindeki etkilerini kısmen de olsa ortadan kaldırmak ve işletme bilançolarının sürekli değer kaybetmelerini önlemek amacıyla vergi sistemimizde yapılan birtakım düzenlemelerden ibarettir. Genel düzeltme yöntemleri, geleneksel muhasebe kavram ve ilkelerine göre düzenlenen mali tabloların enflasyona göre düzeltilmesidir. Genel düzeltme yöntemleri “genel fiyat düzeyi muhasebesi yöntemi, cari maliyet muhasebesi yöntemi ve karma yöntem olarak üçe ayrılır.

Üretim işletmelerinde enflasyon muhasebesi, ilk madde ve malzeme, yarı mamul ve mamul ile satılan mamul maliyetlerinin enflasyona göre düzeltilmesini kapsamaktadır.

Dönemde satılan mamul maliyeti ile dönem sonu mamul maliyetinin düzeltilmiş değerlerinin hesaplanabilmesi için, dönem başı mamul maliyeti ile dönem içinde üretilen mamullerin maliyetinin düzeltilmiş değerlerinin hesaplanması gerekmektedir.

Enflasyon muhasebesi kapsamında, bir üretim işletmesinde yapılan işlemleri normal bir işletmede yapılan işlemlerden ayıran başlıca unsurlar üretim hesaplarına ilişkin işlemlerdir.