Maliyet Yönetiminde Güncel Yaklaşımlar

Aynı mal ve hizmeti üreten onlarca hatta yüzlerce firmanın olduğu iş hayatında, işletmelerin kârlarını artırabilmelerinin en pratik yolu maliyetleri azaltmaktır. Çünkü yoğun rekabet ortamında işletmelerin ürettikleri mal ve hizmetin fiyatını istedikleri gibi belirleme olanakları yoktur. Bu yüzden işletmelerin çok iyi maliyet yönetim sistemleri kurmaları ve bunu sürekli kontrol ederek iyileştirmeleri gerekir.

Maliyet yönetim sistemleri son elli yılda oldukça önemli gelişmeler kat etmiştir. Bu gelişmelerin odağında kaliteden ödün vermeden, mal ve hizmetlerin maliyetlerini düşürmek yer almaktadır. Bu süreçte odaklanılan nokta sadece maliyetlerin hesaplanması olmayıp, bunun ötesinde söz konusu maliyetlerin kontrolü ve amaca uygun yönetimidir. İşletmelerin gerçekleştirmek istedikleri birçok amacı olmasına karşın en önemlisi kâr eden bir işletme yapısı oluşturmaktır. Ve bu kârlı yapının sürekliliğini sağlamaktır. Maliyet yönetimi konusunda uzun yıllara dayalı olarak geliştirilen ve kullanılan birçok klasik yaklaşım mevcuttur. Ancak bu yaklaşımlar zamanla günümüz işletmelerinin ihtiyaçlarını karşılayamaz hâle gelmiştirler. Özellikle üretim sürecinde yaşanan olağanüstü yenilikçi metotlar bu duruma sebep olan başlıca etken olmuştur. Bu ortamda işletmelerin artık yeni maliyet yönetim sistemlerine ihtiyacı kaçınılmaz bir hâl almıştır. Bu süreç sonucunda güncel maliyet yaklaşımları ortaya çıkmıştır. Güncel maliyet yaklaşımlarının temel hedefi, maliyetleri mümkün olduğunca azaltmak, bunu için de ürüne değer katmayan faaliyet, iş, akış gibi unsurları süreçten çıkarmaktır.

Bu yaklaşımlardan faaliyete dayalı maliyetlemede mal ve hizmetlerin maliyetlerini hesaplamada maliyetleri önce faaliyetlere sonra mamullere göre takip eden bir sistem oluşturulmuştur. Faaliyete dayalı maliyetlemede ilk önce faaliyetler tespit edilir. Sonra tespit edilen faaliyetlerin maliyetine etki eden faktörler belirlenir. Bunu maliyetlerin doğru ve uygun dağıtımı sağlamak için maliyet anahtarlarının belirlenmesi izler.

Son aşamada maliyet dağıtım anahtarları kullanılarak mal ve hizmetlerin maliyetinin hesaplanması yer alır. Hedef maliyetlemede ise “piyasa fiyatı eksi kâr” yaklaşımı esas alınmıştır. Hedef maliyetleme müşteri pazar esaslı bir yaklaşımdır. Diğer bir yaklaşım olan kaizen maliyetlemede “kabul edilebilir maliyet”i gerçekleştirecek faaliyetleri uygulamak amaçlanmaktadır. Merkezinde sürekli gelişme olan kaizen maliyetleme yaklaşımı, bu gelişimi istikrarlı gelişim-iyileştirme şeklinde gerçekleştirmektedir. Tam zamanında üretim sisteminde temel amaç üretimin bütün aşamalarında israfın önlenerek maliyetlerin azaltılmasıdır. Bunun için çok düşük düzeylerde stok (hatta stoksuz) ile çalışmak hedeflenmektedir. Değer mühendisliği, mamullerin aynı işlevsellikte ancak daha az maliyetle üretilmesini içeren bir mamul tasarım faaliyetidir. Bir ürünün yaşam boyu maliyeti, ürünün geliştirilme ve üretim aşamasından, işletilmesi ve kullanılabilir ömrünün tükenmesine kadar geçen süredeki masraflarını karşılamak için harcanan bütün fonların toplamıdır. Geriye dönük maliyetleme yaklaşımı, tam zamanında üretim ortamında esas alınan bir stratejik maliyet yönetimi yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, tam zamanında üretim ortamında kullanılan standart maliyet bilgilerini esas alan ve maliyet muhasebesi kayıtlarını azaltan bir maliyetleme yaklaşımı olarak ifade edilmektedir.