Stok Kontrolü ve Planlaması

İşletmenin satmak veya kullanmak amacıyla elde tuttuğu stoklar, miktar ve tutar bakımından iyi kontrol edilmelidir. Hem gereğinden fazla stoka yatırım yapmak hem de gereğinden az stok bulundurmak işletmenin aleyhine olacaktır. Bu noktada stok planlaması ve kontrolü faaliyetlerinin önemi ortaya çıkmaktadır. Stoklara fazladan yatırılan kaynaklar fırsat kazançlarının kaybedilmesine, boşuna atıl kaynak tutulmasına neden olurken gereğinden az stok bulundurulması durumunda ise müşterilerin taleplerini karşılayamama, olumsuz imaj gibi sonuçlarla karşı karşıya kalınır. Böyle bir durumla karşılaşmamak için etkin bir stok planlaması ve yönetimi gerekir. Stok seviyelerini belirleyen birçok etken de göz önünde bulundurularak ideal (optimum) stok seviyesini yakalamak gerekir.

Stok; tedarik veya üretim yoluyla elde edilen, kullanılmadan veya müşteriye arz edilmeden önce az veya çok da olsa belirli bir süre bekletilen mal, mamul veya malzemelerdir.

Stoklar işletme bilançolarında en önemli gruplardandır ve genelde birçok işletmenin aktifinde önemli ağırlığa sahiptir. Hatta stokların aktifler arasında %50'yi aşan oranlarda bile yer aldığını görmek mümkündür. Sektörlerin özelliğine göre bu oranların seviyeleri değişebilir.

İşletmelerdeki stok seviyelerinin belirlenmesinde gerek işletme içi gerekse işletme dışı birçok etken rol oynar. İşletme maliyetlerini en az seviyede tutacak ve üretim ve satışlarını aksatmıyacak bir seviyede stok bulundurmalıdır.

Stokların takip kontrol edilmesinde kullanılan Çift Depo Yöntemi, Otomatik Sipariş Yöntemi, Radyo Frekans Yöntemi, Minimum-maksimum Yöntemi, ABC Yöntemi gibi yöntemler kullanılmaktadır.

ABC Yöntemi: İşletmede farklı değerde ve çok stok kaleminin olması durumunda kullanılan bir yöntemdir. Yüksek değere sahip stok kalemlerinin kontrolü, düşük değere sahip stok kalemlerinin kontrolünden farklı olacaktır. Yöntem bu noktadan hareketle stokları değerlerine göre bir gruplandırmaya tabi tutar. Sonrasında her gruba uygulanacak stok kontrol yöntemi belirlenir. Örneğin ucuz ve fazlaca öneme sahip olmayan stoklar için Minimum-maksimum Yöntem veya Çift Depo Yöntemi uygulanabilir. Yüksek değerli stoklar için ise otomatik sipariş yöntemi uygulanabilir. Değeri en yüksek olan stok kalemleri bir grupta, daha düşük değerdekiler bir grupta ve en düşük olanlarda başka bir grupta toplanırlar ve bu gruplar önem sırasına göre A, B ve C olarak adlandırılırlar.

Ekonomik Sipariş Yöntemi, sipariş vermenin, tedarik araçlarının, stokta bulundurmanın işletmeye yüklediği maliyetleri en aza indirebilmek için geliştirilmiş bir yöntemdir.

Siparişin verilmesinden teslim alınmasına kadar olan süreçte meydana gelmesi muhtemel gecikme, aksama, kaza vb. ihtimallere karşı işletmeler bir miktar yedek stok bulundurmak ihtiyacı hissedebilirler. İşte bu yedek stok “emniyet stoku” olarak isimlendirilir. Bir başka ifadeyle; optimal stok miktarının üzerindeki stoklar emniyet stokudur.

Az stok bulundurmanın da çok stok bulundurmanın da işletmeye yüklediği ilave maliyetler söz konusudur. Tüm bu maliyetlerin sıkı bir şekilde denetlenmesi ve kontrol edilmesi gerekir.

Stok hareketlerini izlemede kullanılan iki yöntem vardır; 1.Aralıklı Envanter Yöntemi, 2.Sürekli Envanter Yöntemi. Bu yöntemler daha ziyade muhasebe kayıtları ile ilgilidir. Stokların değerlendirilmesinde ise FİFO, LİFO, Ortalama Yöntem gibi yöntemler kullanılmaktadır.