Maliyet Unsurları ve Üretilen Mamul Maliyeti

Gider ve maliyet kavramları arasında yakın bir ilişki bulunduğundan dolayı bazen birbirinden ayırt etmede zorluklar yaşanabilmektedir. Gider tanımlanırken yararı tükenen maliyetlerden söz edilir. Oysa “maliyet”, bir mal ya da hizmetin ediniminde o dönem yapılan harcamalarla önceki dönemlerde yapılan harcamalardan o mal ya da hizmetin edinimindeki katlanılan fedakârlıkların parasal tutarlarıdır. Kısaca maliyet; bir mal ya da hizmeti elde etmek için doğrudan veya dolaylı olarak yapılan harcamaların toplamıdır. Muhasebecilere göre ise maliyet; belirli bir amaca ulaşmak için fedakârlıkta bulunulan veya vazgeçilen kaynaklardır

Bir işletmenin üretim faaliyetlerini gerçekleştirebilmek için tükettiği varlık ve hizmetlerin parasal karşılığı “üretim maliyeti” olarak tanımlanır. Üretim maliyetleri; direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri ve genel üretim giderleri olmak üzere üç ana hesapta takip edilir.

İşletmelerin giderlerini takip etmeleri için düzenlenmiş olan maliyet hesapları 7/A ve 7/B olmak üzere iki seçenek hâlinde sunulmuştur.

Maliyet hesaplarından 7/A seçeneği "fonksiyon esası", 7/B seçeneği ise "gider çeşitleri esası"na göre düzenlenmiştir.

İlk madde ve malzeme: Genel anlamda üzerinde ilk defa değişim işlemleri uygulanan ve ürünün gerek temel ögesini oluşturan, gerekse temel öge olmamakla beraber üretimin gerçekleştirilmesine yardımcı olan her türlü madde ve malzemelerdir. Üretimde kullanılan ilk madde ve malzemelerin bir kısmının ürünle ilişkisi doğrudan kurulabilirken bir kısmının kurulamaz. Bu anlamda üretilen mamulün bünyesine giren, ekonomik bakımdan önemli yer tutan ve hangi mamul veya mamul grubu için kullanıldıkları izlenebilen ilk madde ve malzemelere direkt ilk madde ve malzeme denir. Örneğin bir elbise üretiminde kullanılan kumaş, astar ve tela direkt ilk madde ve malzemedir

Üretimle ilgili olan ancak direkt ilk madde ve malzeme giderleri ile direkt işçilik giderleri dışındaki her türlü gider “genel üretim gideri” olarak değerlendirilir.

Ücret: İş gücünün kullanımı karşılığında ödenen bedeldir. Kurum ve organizasyonlar tarafından çalışanlara ödenen aylık maaşlar, primler ve komisyonlar ücret kapsamında değerlendirilir.

İşçi ücretlerinin ödenmesi sırasında brüt ücretten, gelir vergisi, sosyal güvenlik primi, damga vergisi vb. bir takım kesintiler yapılır. Yapılan kesintiler sonrası işçiye ödenen ücrete "net ücret" denir.

Üretimle ilgili olan ancak direkt ilk madde ve malzeme giderleri ile direkt işçilik giderleri dışındaki her türlü gider “genel üretim gideri” olarak değerlendirilir. Buna göre (üretimle ilgili olmak şartıyla); endirekt ham madde ve malzeme, endirekt işçilikler, memur ücret ve giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, vergi resim ve harçlar, amortismanlar ve diğer çeşitli giderler, genel üretim gideri olarak değerlendirilecek ve 730 Genel Üretim Giderleri Hesabı'na kaydedilecektir (7/A seçeneğinde).

Üretilen mamul maliyetinin hesaplanmasında temel mantık; bir tarafta üretim için katlanılan giderler, diğer tarafta bu giderler karşılığında elde edilen ürün dikkate alınarak maliyetlerin ürün başına düşen tutarının hesaplanmasıdır.

Üretilen Mamuller Maliyeti Tablosu, Satışların Maliyeti Tablosu'nun bir parçası, Satışların Maliyeti Tablosu da Gelir Tablosu'nun bir eki niteliğindedir.