Finansal Durum Tablosu (Bilanço)

Finansal Durum Tablosunun Önemi ve Kapsamı

İşletmelerin borç ödeme yeteneğinin belirlenmesi, yeni kaynaklara ihtiyaç duyup duymadığının tespit edilmesi, faaliyet etkinliğinin ölçülmesi, çeşitli konulardaki performansının değerlendirilmesi kısaca mali yapısının ortaya konması son derece önemlidir. Bu önem, hem işletme sahipleri ve yöneticileri açısından hem de işletme ile ilişkisi olan taraflar açısından geçerlidir. İşletmenin mali yapısının gerçeği tam olarak yansıtacak biçimde ortaya konması, mali tabloların gerçekçi, anlaşılır ve karşılaştırılabilir biçimde düzenlenmesine bağlıdır.

Finansal durum tablosu, mali analiz konusunda işletme yönetimine, kredi kurumlarına, yatırımcılara ve diğer ilgililere firmanın sermaye kullanımı ve kaynak dağılımı gibi finansal konular hakkında önemli bilgiler veren temel bir mali tablodur. Ünite başlığını oluşturan adıyla “Finansal Durum Tablosu, ayrıca “Mali Durum Tablosu”, “Hesap Vaziyeti” gibi çeşitli terimlerle de ifade edilen, ya da daha yaygın kullanımı ile “Bilanço” adı verilen bu tablo, çeşitli şekillerde tanımlanmaktadır.

Finansal durum tablosu (bilanço), bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıkları ve bu varlıkların elde edilmesini sağlayan kaynakları sistematik bir biçimde gösteren finansal bir tablodur.

Daha teknik bir tanımlamayla finansal durum tablosu, muhasebenin temel ilkelerine göre kayıt altına alınan hesapların belirli bir tarihte kapatılmasıyla saptanan ve gelecek döneme devredilen borç ve alacak kalanlarının (bakiyelerinin) listelenmiş özetidir. Başka bir ifadeyle bilanço, belirli bir tarihte işletmenin sahip olduğu varlıkları (aktif) ve bu varlıkların hangi kaynaklardan sağlandığını (pasif) sistematik bir biçimde gösteren temel bir finansal tablodur.

Finansal Durum Tablosu Hakkında Genel Açıklamalar

Bilanço, “balance” sözcüğünden gelmekte ve “denge, denklik, eşitlik, dengelemek” anlamında kullanılmaktadır. Anlamına uygun biçimde bilanço, değişik biçimlerde ifade edilebilecek denge ve eşitliklerden oluşan bir tablodur. Aktifin pasife eşit olması, fon kaynaklarının fon kullanımlarına eşit olması veya varlıklar toplamının, yabancı kaynaklar ile öz kaynaklar toplamına eşit olması gibi.

Bilanço, hesap şekli (formu) ve rapor şekli (formu) olmak üzere iki ayrı biçimde düzenlenebilmektedir. Hesap şeklinde (formunda) düzenlenen tabloda, işletmenin sahip olduğu varlıklar (aktifler) sol tarafta, bu varlıkların sağlandığı kaynaklar (pasif) ise yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar olarak ayrılmak suretiyle sağ tarafta birbirine eşit iki ayrı sütun olarak yan yana sıralanır. Rapor formunda düzenlenen finansal durum tablosunda varlıklar (aktif) ve kaynaklar (pasif), hesap formunda olduğu gibi yan yana değil alt alta sıralanır. Özellikle yıllar itibariyle bir karşılaştırma yapılacaksa rapor şeklinde düzenlenmiş tablolar, bu amaca daha uygundur.

Finansal Durum Tablosunun Genel Yapısı ve Sınıflandırılması

Aktif ve pasif kalemlerin kendi içlerinde hangi esaslara göre ve hangi sıra ile gösterilecekleri ise Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde, “Bilançonun aktifinde yer alan varlıklar, paraya dönüşme hızlarına göre en çok likitten en az likit değere doğru; pasifinde yer alan kaynaklar ise en kısa vadeli kaynaktan en uzun vadeli kaynağa doğru sıralanır.” şeklinde ifade edilmiştir.

Varlıkların (Aktifin) Bölümlendirilmesi

İşletme varlıkları, cari (dönen) varlıklar ve cari olmayan (duran) varlıklar olmak üzere iki başlıkta ifade edilir. Cari varlıklar, işletmenin bilanço günü itibariyle sahip olduğu nakit ve nakit benzeri varlıklarla normal koşullar altında bir yıl içinde nakde dönüştürebileceği alacaklar ve stoklardan oluşur. Genel çerçevesi ile ifade edilen bu varlıkları daha detaylı biçimde ifade etmek gerekirse cari varlıklar; hazır değerler, menkul kıymetler, ticari alacaklar, diğer alacaklar, stoklar, gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer cari varlıklar olarak ifade edilen başlıklardan oluştuğu söylenebilir.

Duran (cari olmayan) varlıklar ise işletme faaliyetlerinde kullanılan, tüketilmeleri bir yıldan daha fazla zaman alan ve izleyen dönem içinde satılmaları ve nakde dönüştürülmeleri düşünülmeyen mali, maddî ve maddî olmayan varlıkların toplamından oluşur. Bu tanıma uygun biçimde cari olmayan (duran) varlıklar; uzun vadeli alacaklar, finansal yatırımlar, maddî duran varlıklar, maddî olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer duran varlıklardan oluşmaktadır.

Bahsedilen bu varlıkların elde edilmesi için ihtiyaç duyulan fonlar yani sermaye ise bilançonun kaynaklar (pasif) kısmında gösterilir. Yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar olarak ifade edilen bu bölümde yabancı kaynaklar, cari (kısa vadeli) ve cari olmayan (uzun vadeli) kaynaklar olarak ayrı başlıklarda yer alır.

Cari kaynaklar işletmenin bir yıl içinde ödemekle yükümlü olduğu ve mali borçlar, ticari borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar, ödenecek vergi ve yükümlülükler, borç ve gider karşılıkları, gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları gibi borç ve yükümlülüklerden oluşur.

Cari olmayan kaynaklar ise ödenmeleri bir yıldan daha uzun zamanda yapılacak olan ve cari kaynaklara ilişkin olarak bahsedilen unsurlarının uzun vadeli bölümü olarak tarif edilebilecek çeşitli borçlardan oluşur.

İşletme sahip veya ortaklarının işletmeye tahsis ettikleri fonlar, faaliyetler sonucu elde edilen kârların işletmede bırakılan bölümü ve yedek akçeler ise öz kaynakları oluşturur.

Varlıkların ve kaynakların gerek sınıflamasında ve uygun değerleme ölçüleri ile değerlemesinde, gerekse açıklama gerektiren konularda dipnot bilgileri verilmesinde özen gösterilmesi, yapılacak mali analizin sağlığı ve dolayısı ile işletmenin içinde bulunduğu durumun tam olarak anlaşılması ve buna uygun politikalar geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.