Fiyatlar Genel Düzeyindeki Değişmelerin Mali Tablolara Etkisi
Geleneksel muhasebe kayıt sisteminde, tarihi maliyet esası uygulanmaktadır. Yani bir ürünü yıl içinde satın aldığınız maliyetten kayıtlarda değeri görülür. Fiyatların devamlı yükselmesi sonucunda birbirinden farklı tarihlerde aktife girmiş olan ürünlerin bilançoda aynı hesabın sadece toplanmasıyla gösterilmesi anlamlı sonuçlar vermeyecektir.
Bilançonun aktif kısmı (varlıklar) fiyat hareketlerini izleyip izlememelerine göre ikiye ayrılır.
Parasal olmayan varlıklar: Para değerindeki değişmelere paralel olarak nominal değerleri (nakdi değerleri) değişen; fakat satın alma güçleri aynı kalan (maddi duran varlıklar, stoklar gibi) varlıklardır.
Parasal varlıklar: Para değerindeki değişmeler karşısında nominal değerlerini aynen koruyan; ancak satın alma güçleri fiyat hareketleri ile ters yönde değişen varlıklardır. Bunlar kasa ve bankadaki nakitler, senetli ve senetsiz alacaklar olup enflasyondan bağımsız olarak nominal değerini korumaktadırlar.
Mali Tabloda yer alan Parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarlarının düzeltme katsayısı ile çarpılır.
Kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100'den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10'dan fazla olması halinde mali tablolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutacaklardır.
Enflasyon döneminde, parasal varlık veya parasal borçların fiyat düzeylerine bağlanmadığı ortamda, parasal borçlardan fazla parasal varlık bulunduran işletmeler satın alma gücü kaybına uğrayacağı söylenebilir.
Düzeltme İşlemi şu sıra ile yapılır: 1) Bilançoda yer alan kıymetlerden hangilerinin parasal olmayan kıymet olduğu tespit edilir. 2) Tespit edilmiş parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarları bulunur. 3) Bulunan bu tutarlar ait oldukları düzeltme katsayılarıyla çarpılır. 4) Parasal olmayan kıymetler düzeltilmiş değerleriyle, parasal kıymetler ise düzeltmeye tabi tutulmaksızın düzeltilmiş bilançoda gösterilerek düzeltme işlemi tamamlanır.
Reel olmayan finansman maliyeti hesaplarında görülür. Stoklar, maddi duran varlıklar, mali duran varlıklar, özel tükenmeye tabi varlıklardır.
Örneğin; ocak ayında 40.000 tl’ye alınan bir malın aralık ayındaki para birimine dönüşmesi için malın satın alınma ayı olan ocak ile düzeltmenin yapılacağı ay olan aralık ve ayı Yİ-ÜFE değerleri dikkate alınarak bir katsayı bulunur.
Düzetme katsayısı = 4951,70 / 2686,80 = 1,84
Düzeltilmiş tutar = 40.000 * 1,84 = 73,600 TL
Bu demek ki, ocak ayında 40.000 alınan TL ye alınan malın dönem sonundaki değerinin bilançoya 40.000 olarak değil, 73,600 olarak yazılması doğru olacaktır.
Stok değerleme yöntemi de satışların maliyetinin enflasyondan etkisinde belirleyici olmaktadır. Eğer işletme LİFO yöntemini kullanıyorsa, enflasyonun satışların maliyeti üzerindeki etkisi düşük, FİFO yöntemini kullanıyorsa enflasyonun satışların maliyeti üzerindeki etkisi yüksek olur.
Enflasyonist bir ekonomide, gelecekle ilgili belirsizlik artar, faiz oranları devamlı yükselir, iş dünyası kısa vadeli kâr arayışında olur, uzun vadeli yatırımlar ertelenir. İstikrarsız bir ekonomide getirisi uzun vadede geri dönen yatırımlar yapılmaz. Yatırımlar çok kısa vadeli ve ticarete dönüktür. Yabancı sermayeli kuruluşlar yüksek enflasyon yaşanan ülkelerde yatırım yapmak istemezler.
Yüksek enflasyon oranı, faiz oranlarının artmasına, enflasyon oranının üstüne çıkmaya zorlar. Faiz oranı yükseldikçe bir ekonomide yapılan yatırım miktarı azaldığı gibi, kredi maliyetleri de yükselir. Dolayısıyla da faiz oranlarının yükselmesi, ekonomide talep daralmasına neden olur.
Enflasyonun işletmeler üzerindeki etkileri şöyle sıralanır;
- Sermaye Üzerinde Etkisi
- Kâr Üzerinde etkisi
- Vergiye Etkisi
- Kâr Dağıtımına Etkisi
- İşletmenin Uzun Dönemli Plan ve Kararlarına Etkisi
- Üretim Kararlarına Etkisi
- Stok Politikasına Etkisi
Enflasyonun, bilanço ve gelir tablosu olmak üzere mali tablolar üzerinde olumsuz etkilerinin olduğunu söyleyebiliriz.
Enflasyon muhasebesi düzeltme işleminde amaç, enflasyonun mali tablolar üzerindeki olumsuz etkisini elimine etmektir.
Enflasyon muhasebesinde düzeltme işlemi TEFE endeksleri yardımıyla yapılır. Bu endekslerin hesaplamasında giriş hareketleri için hareket tarihindeki ve hareket ayından önceki aydaki endeksler alınıp ortalaması bulunur.
Enflasyon dönemlerinde bilançolar değişim gösteren fiyat hareketlerinden önemli ölçüde etkilenmektedir. Dönem sonunda işletme bilançosunda varlık ve kaynakların güncelleştirilmesi sonucu değerleme farkı eğer pozitif çıkarsa, firmanın öz sermayesini arttırdığı kabul edilir. Tersi durumda negatif fark olması halinde ise değerleme sonucunda öz sermayesini azalttığı söylenebilir.
Finansal tabloların dönem sonundaki ulusal paraya göre nasıl düzeltileceği TMS-2 de Genel Fiyat Düzeyi Muhasebesi yöntemine göre ve muhasebe kayıtları dışında raporlar aracılığı ile yapılması gerektiği belirtilmektedir.
Enflasyonun işletmelerdeki olumsuz etkisini bertaraf etmenin yolu, mali tabloların dönem sonunda enflasyon etkisinden arındırılması işlemidir.
Enflasyonun işletmelerdeki olumsuz etkisini bertaraf etmenin yolu, mali tabloların dönem sonunda enflasyon etkisinden arındırılması işlemidir. Vergi düzenlemelerinin yetersiz kaldığı durumda, finansal tabloları genel fiyat indeksleri ile düzelterek enflasyonun olumsuz etkisinden arındırılabilir.