İdari Vergi Yargısı

Vergi Yargısı

Gerek mali yargı gerekse vergi yargısı kavramları, mali kanunlardan doğan uyuşmazlıkları çözümleyen yargılama kurallarını kapsar. Ancak, bu kavramlar tam olarak birbiri ile eşdeğer manada değillerdir. Bu iki kavram arasındaki ayrılık mali hukuk ve vergi hukuku arasındaki ayrılıktan ileri gelmektedir. Söz konusu mali hukuk veya maliye hukuku, devletin bütün mali faaliyetlerini düzenleyen yani devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin gelir, gider, borçlanma, devlet mallarının yönetimi gibi işlemleriyle ilgilenirken vergi hukuku ise bunlardan yalnızca kamu gelirlerine ilişkin konularla ilgilenmektedir.

Vergi ile ilgili uyuşmazlıklar yargı aşamasına taşınırken davacıların, davalıların, vekillerinin ve yargı aşamasında iken uyuşmazlığı çözüme kavuşturacak yargı merciinde görevli kişilerin, dikkat etmesi gereken yargılama usulü ile ilgili hükümlerin büyük bir bölümü 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (İYUK) bulunmaktadır.

İdari Yargı

İdari yargı, idari makamların kamu hukuku alanındaki faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesi ile uğraşır. Dolayısıyla idari yargı, idari makamların idare hukuku alanındaki işlem ve eylemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkları konu edinir.

İdari Yargıda Açılan Davalar

İptal davası; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalardır.

Tam yargı davası; idari eylem ve işlemler neticesinde kişisel hakları doğrudan doğruya ihlal edilmiş olan kişilerin uğradıkları zararın giderilmesine istemiyle idari yargıda açtıkları davalardır.

İdari sözleşmelerden doğan davalar; tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalardır.

Dava Açmaya Yetkili Olanlar

Vergi mahkemesinde dava açmaya yetkili olanlar; Vergi Usul Kanunu’nun 377. maddesinde belirtilmiştir. Söz konusu madde hükmüne göre, mükellefler ve kendisine ceza kesilenler, tarh edilen vergiler ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemelerine dava açabilmektedirler.

Davanın Konusu

Vergi dava konusu olabilecek işlemler öncelikle, ''genel düzenleyici işlemler'' ''bireysel işlemler'' şeklinde iki gruba ayrılabilir.

Genel düzenleyici işlemler, vergilendirmeye ilişkin olarak çıkarılmış olan, yönetmelik, Bakanlar Kurulu kararı gibi, bütün vergi mükelleflerini ilgilendiren genel ve objektif nitelikli işlemlerdir. Bireysel işlemler ise herhangi bir kişiyi ilgilendiren özel ve sübjektif nitelikteki işlemlerdir.

İdari Yargı Aşamaları

Vergi uyuşmazlıklarının yargı aşamasında çözümlenmesi esas olarak vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve Danıştay tarafından gerçekleştirilmektedir. Bunlardan vergi mahkemeleri ilk derece mahkemeleri olarak fonksiyon görmekte olup istinaf yoluyla bölge idare mahkemelerine, temyizen de Danıştay'a gidilmesi söz konusu olabilmektedir.

Vergi Mahkemeleri

Vergi mahkemeleri, vergi uyuşmazlıklarında genel yetkili birinci derece mahkemelerdir. Vergi mahkemeleri İçişleri Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı’nın görüşü alınarak ve bölgelerin coğrafi durumları ve iş hacmi dikkate alınarak Adalet Bakanlığı tarafından kurulur ve yargı çevreleri tespit edilir. Vergi mahkemeleri bir başkan ve yeteri kadar üyeden oluşur. Mahkeme kurulları ise bir başkan ve iki üyeden oluşur.

Vergi Davasının Açılması

Açılan dava esas olarak bir iptal davasıdır. Bu dava ile mükellef vergilendirme ile ilgili idari işlemin; yetki, şekil, sebep, konu ve/veya maksat unsurları itibarıyla hukuka aykırı olduğunu, dolayısıyla iptal edilmesi gerektiğini iddia etmektedir (İYUK madde 2/1).

Bölge İdare Mahkemeleri

Bölge idare mahkemelerinin kurulmasında, bölgelerin coğrafi durumu ve iş hacmi göz önünde bulundurulur. İçişleri, Maliye Bakanlığı ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığının görüşlerinin alınması şartıyla, mahkemelerin kuruluş ve yargı çevrelerinin belirlenmesinde, Adalet Bakanlığı yetkilidir.

İlk derece idari mahkemeler, bölge idare mahkemeleri içinde yer alan idare mahkemeleri ile vergi mahkemeleridir. İdare mahkemeleri genel görevli mahkemelerdir. Bölge idare mahkemeleri, başkanlık, başkanlar kurulu, daireler, bölge idare mahkemesi adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.

Danıştay

Danıştay’ın yüksek mahkeme olarak kuruluşu Anayasa’nın 155. maddesinde düzenlenmiştir. Danıştay yüksek mahkeme (temyiz mahkemesi) olarak görev yapmakla beraber, bazı durumlarda ilk derece mahkemesi olarak da görev yapar.

Dava dairelerinden üçüncü, dördüncü, yedinci ve dokuzuncu daireler vergi dava dairesi; diğer dava daireleri ise idari dava dairesi olarak görev yapar. İdari dava daireleri ile vergi dava daireleri kendi aralarında iş bölümü esasına göre çalışır.

Kararlara Karşı Başvuru Yolları

Mahkeme kararlarına karşı başvuru yollarını "kanun yolları" olarak da adlandırılır. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (m.45-55) düzenlenmiş olan bu yollar, davanın taraflarına tanınmış olan hak arama yollarıdır. Bu yollardan yararlanmak suretiyle hukuka aykırı olduğu kabul edilen yargı kararlarının yeniden ele alınması sağlanır.

İstinaf

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir.

Temyiz

Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin bu maddede sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştay’da, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir (İYUK m. 46).