Vergi Kabahatleri, Suçları ve Cezaları

Vergi Kabahatleri ve Suçları Ayrımı

Türk ceza hukuku sisteminde yapılan düzenlemeler neticesinde kabahatler ve suçlar olmak üzere ikili bir ayrıma gidilmiştir. Suçlar Türk Ceza Kanunu’nda kabahatler ise Kabahatler Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre “idari para cezası” olan vergi kanunlarına aykırı eylemler “kabahat”; karşılığında “hürriyeti bağlayıcı ceza” olan vergi kanunlarına aykırı eylemler ise “suç” olarak nitelendirilmiştir.

Vergi Kabahatleri: Vergi Ziyaı (Kaybı) Fiili, Usulsüzlük Fiilleri (I. Derece Usulsüzlükler, II. Derece Usulsüzlükler), Özel Usulsüzlükler;

Vergi Suçları: Kaçakçılık Suçları, Vergi Mahremiyetini İhlal Suçu, Mükelleflerin Özel İşlerini Yapma Suçu, Ekim Sayım Beyanı Denetlememe Suçu, Haysiyet ve Şerefe Tecavüz Suçu.

Vergi Kabahatleri ve Cezaları

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’n 2. maddesinde kabahat deyiminden “karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık” anlaşılacağı belirtilmiştir.

Vergi Ziyaı Kabahati ve Cezası

Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden, verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder.

Şahsi, medeni hâller veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanlar ile veya sair suretlerle verginin noksan tahakkuk ettirilmesine veya haksız yere geri verilmesine sebebiyet vermek de vergi ziyaı hükmündedir (VUK m.341).

Vergi ziyaı kabahatini işleyenlere vergi ziyaı cezası kesilir ve bu ceza ziyaa uğratılan verginin bir katına, bu verginin kendi Kanunu’nda belirtilen normal vade tarihinden cezaya ilişkin ihbarnamenin düzenlendiği tarihe kadar geçen süre için, VUK’un 112. maddesine göre ziyaa uğratılan vergi tutarı üzerinden hesaplanan gecikme faizinin yarısının eklenmesi suretiyle bulunur.

Usulsüzlük Kabahati ve Cezaları

Usulsüzlük kabahati VUK m.351’de “vergi kanunlarının şekle ve usule müteallik hükümlerine riayet edilmemesi” olarak tanımlanmıştır.

Bu kabahatler vergi ziyaı kabahatinden farklı bir kategoride yer almaktadır. Usulsüzlük kabahatinde ise bir vergi kaybı meydana gelmemekte, sadece vergi yükümlüsü veya vergi sorumlusu vergi yasalarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine aykırı davranarak vergi kaybı için elverişli bir ortam oluşturmaya çalışmaktadır.

Genel Usulsüzlük

Kanunda “genel” tabiri yapılmamasına rağmen “özel usulsüzlükler” kabahati düzenlendiğinden bu kabahatlere “genel usulsüzlükler” şeklinde bir adlandırma yapılmış ve Türk vergi literatüründe bu şekilde isimlendirilmiştir. Usulsüzlük fiili re`sen takdiri gerektirirse cezalar iki kat olarak kesilir.

Özel Usulsüzlükler ve Cezaları

Özel Usulsüzlük kabahatlerinde kanun koyucu VUK’ta düzenlenen kuralların birtakımının ihlal edilmesi hâlinde vergi ziyaı oluşma ihtimalini daha yüksek görmüş bu sebeple bu tür şekil ve usule aykırılığı daha ağır ceza ile yaptırıma bağlamıştır.

Özel usulsüzlükler temelde, üç alt gruptan oluşmaktadır. Fatura ve benzeri evrak verilmemesi ve alınmaması ile diğer şekil ve usul hükümlerine uyulmaması (VUK. Md.355); Damga Vergisi'nde özel usulsüzlük (VUK. Md.355); bilgi vermekten çekinenler ile VUK Md.256, md.257 ve mük. Md.257'ye uyulmaması (VUK. mük. Md.355).

Vergi Suçları ve Cezaları

TCK ile VUK arasında ilişkilendirilen vergi suçlarına baktığımızda; 359. maddede düzenlenen “kaçakçılık suçu”, 360. maddede düzenlenen “suça iştirak (cezada indirim)”, 362. maddede düzenlenen “vergi mahremiyetinin ihlali suçu”, 363. maddede düzenlenen “mükelleflerin özel işlerini yapma suçu”, VUK’ta başlığı bulunmayan ancak VUK’un 5. maddesinin 5. ve 6. fıkralarında zikredilen “haysiyet ve şerefe tecavüz suçu” ve VUK’un 243, 244, 245 ve 246. maddelerinde işaret edilen “Ekim ve Sayım Beyanına ilişkin görevi ihmal veya suistimal suçu” görülmektedir.

Kaçakçılık

Vergi Usul Kanunu’nda belirtilen kaçakçılık suçlarının işlenebilmesi için “ön koşul” vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan defterler ve kayıtlarla hukuka aykırı fiilleri işlemektir. Yani vergi kanunlarında zikredilmeyen defter ve kayıtlar haricinde yanıltıcı veya sahtecilik üzerinden vergi kaçakçılığı söz konusu olamayacaktır ve kişiler hakkında on sekiz aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Vergi Mahremiyetinin İhlali

Vergi Usul Kanunu’nun 5. Maddesinde yazılı vergi mahremiyetine uymaya mecbur olan kimselerden bu mahremiyeti ihlal edenler, Türk Ceza Kanunu’nun 239'uncu maddesi hükümlerine göre cezalandırılırlar. Bu yasak, bu kişiler, görevlerinden ayrılsalar dahi devam eder.

Mükelleflerin Özel İşlerini Yapmak

Vergi mahremiyeti kapsamında olanlar, yani vergi muameleleri ve incelemeleri ile uğraşan memurlar; vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve Danıştay’da görevli olanlar; vergi kanunlarına göre kurulan komisyonlara iştirak edenler ile vergi işlerinde kullanılan bilirkişiler mükelleflerin özel işlerini yapamazlar.

Haysiyet ve Şerefe Tecavüz

Herkes, onur, şeref ve haysiyet sahibidir. Ceza hukuku, kişiyi, onuruna, şeref ve haysiyetine dokunan fiillere karşı korumaktadır. Her ne ad ve amaçla olursa olsun, hiçbir kimsenin başka bir kimseyi aşağılama hakkı yoktur.

Bu bağlamda VUK’un 5. maddesinin son fıkrasına göre, vergi kanunlarınca öngörülen yerlerde asılı cetvellerde ve vergi levhalarında mükelleflere ilişkin olarak açıklanan bilgilere dayanılarak mükelleflerin onur, saygınlık ve haklarına tecavüz edilemez.

Ekim ve Sayım Beyanına İlişkin Görevi İhmal veya Suistimal

Zirai işletmeleri, Gelir Vergisi Kanunu’nun 54’üncü maddesinde yazılı işletme büyüklüklerinin üstünde bulunan çiftçiler, zirai işletmelerinin (gezici hayvancılıkta kışlaklarının) bulundukları köy ve mahallelerin muhtarlıklarına müracaatla ekim sayım beyanında bulunurlar. Muhtar ve ihtiyar heyetleri 243’üncü madde hükümlerine göre yapılan beyanların doğruluğunu tahkik ederler.

Buna göre görevini ihmal veya suiistimal eden muhtar ve ihtiyar heyeti üyeleri Türk Ceza Kanunu’nun görevi kötüye kullanma suçuna ilişkin hükümlerine göre altı aydan 2 yıla kadar cezalandırılır.