Harcamalar Üzerinden Alınan Vergiler

Katma Değer Vergisi

Verginin Konusunu Teşkil Eden İşlemler

Verginin konusu, verginin ne üzerinden alındığını ifade eder. Vergi gelir, harcama ve servetler üzerinden alınır. Katma değer vergisinde verginin konusu; harcamalar, yani harcamaya konu olan işlemlerdir.

Hizmet ve Hizmet Sayılan Hâller

Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir. Bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması hâlinde bunların her biri ayrı işlem olup hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirilir.

Mükellef ve Vergi Sorumlusu

Katma değer vergisi mükellefi vergi konusuna giren işlemleri yapan herkestir. Çünkü katma değer vergisi, işlemleri vergilendiren bir vergidir.

Normal koşullarda mal ve hizmeti teslim veya ifa eden (satıcı) karşı taraftan (alıcı) KDV’yi tahsil edip vergi dairesine ödemek durumundadır. Vergi sorumluluğunda bu ilke tersine dönmüş olup mal veya hizmetin alıcısı KDV’yi satıcıya ödemeyerek tevkif edip vergi dairesine öder.

Vergiyi Doğuran Olay

Yasallık ilkesi gereğince vergiyi doğuran olayın yasada açıkça belirtilmesi zorunludur. Bu doğrultuda Katma Değer Vergisi Kanunu’nda da vergiyi doğuran olayın hukuki şartları vergiye tabi işlemlerin özelliklerine göre ayrı ayrı tayin ve tespit edilmiştir.

İstisna Çeşitleri

Katma Değer Vergisi Kanunu’nda birtakım mal ve hizmet teslimleri çeşitli sebeplerle istisnaya tabi tutulmuşlardır.

Matrah ve Oran

Verginin matrahını, mamul malın “satış tutarı” yani gayrisafi hasılat ile üretimde kullanılmak üzere satın alınan ham ve yardımcı maddelerin ve işçi ücretlerinin “maliyet bedeli” arasında ki fark teşkil eder.

Katma değer vergisi oranı, vergiye tabi her bir işlem için yasal olarak %10'dur. Bakanlar Kurulu bu oranı, dört katına kadar artırmaya, %1'e kadar indirmeye, bu oranlar dâhilinde muhtelif mal ve hizmetler ile bazı malların perakende safhası için farklı vergi oranları tespit etmeye yetkilidir.

Vergilendirme Dönemi

Katma değer vergisinde vergilendirme dönemi, faaliyet gösterilen takvim yılının üçer aylık dönemleridir. Ancak, Maliye Bakanlığı mükelleflerin yıllık gayrisafi hâsılatlarına göre üç aylık vergilendirme dönemi yerine birer aylık vergilendirme dönemi tespit etmeye yetkilidir.

Tarh Yeri ve Zamanı

Katma değer vergisi, mükellefin iş yerinin bulunduğu yer vergi dairesince tarh olunur. Katma Değer Vergisi beyannamenin verildiği günde, beyanname posta ile gönderilmişse vergiyi tarh edecek daireye geldiği tarihi takip eden yedi gün içinde tarh edilir.

Özel Tüketim Vergisi

Üretimden ya da üretimin belli bir aşamasından genel olarak alınmayıp da tek tek belirlenen bazı ürün ve hizmetlerden alınan vergilere özel tüketim vergisi (ÖTV) denilmektedir. ÖTV’nin baskın niteliği, sınırlı sayıda bazı malları kapsamına almasından ileri gelmektedir. ÖTV, gelir toplama ve tüketicilerin harcama kalıplarını etkileme açısından tercih edilmektedir.

İstisnalar

Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nda birtakım istisnalar getirilmiştir. Bunlar kanunda;

1) İhracat istisnası,

2) Diplomatik istisna,

3) Diğer istisnalardan oluşmaktadır.

Verginin Matrahı, Oranı veya Tutarı

(1) sayılı listedeki mallar için belirlenen maktu vergi tutarları kilogram, litre, metreküp, standart metreküp, kilokalori veya bunların alt ve üst birimleri ile gerektiğinde büyüklükleri de dikkate alınarak kap, ambalaj veya adet olarak uygulanabilir. Özel tüketim vergisi, bu kanuna ekli listelerde yazılı malların karşılarında gösterilen tutar ve/veya oranlarda alınır.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi

Verginin Konusu

Banka ve sigorta şirketlerinin her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir.

Mükellef

Banka ve sigorta muameleleri vergisini banka ve bankerlerle sigorta şirketleri öder.

Matrah ve Oran

Banka ve sigorta muameleleri vergisinin matrahı yukarıda yazılı paraların tutarıdır. Banka ve sigorta muameleleri vergisinin nispeti %15'tir. Kambiyo muamelelerinde nispet matrahın binde biridir.

Beyanname Verilme Zamanı ve Yeri

Her mükellef, bir ay içindeki vergiye tabi muamelelerini bir beyanname ile ertesi ayın 15’inci günü akşamına kadar muamelelerin yapıldığı yeri vergi dairesine bildirmek mecburiyetindedir.

Özel İletişim Vergisi

Verginin Mükellefi

Verginin mükellefi telekomünikasyon hizmetlerini sunan işletmecilerdir. Kurumdan ruhsat veya genel izin almak suretiyle telekomünikasyon alt yapısı kurup işleten veya telekomünikasyon hizmeti sunan işletmecilerin bu vergiyi ödemesi gerekir.

Matrah

Verginin matrahı, katma değer vergisi matrahını oluşturan unsurlardan teşekkül eder. Bir aya ait özel iletişim vergisi, izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar beyan edilerek aynı süre içinde ödenir.

Bu vergi, katma değer vergisi matrahına dâhil edilmez, gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında gider kaydedilmez ve hiçbir vergiden mahsup edilmez.

Damga Vergisi

Verginin Konusu

Düzenlenen belgelerden (Kâğıt) alınan bir mali yükümlülüktür. Kâğıtlar terimi, yazılıp imzalamak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.

Mükellef

Damga Vergisinin mükellefi kâğıtları imza edenlerdir. Resmî dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kâğıtların Damga Vergisini kişiler öder.

Vergileme Ölçüleri

Damga Vergisi, nispi veya maktu olarak alınır. Nispi vergide, kâğıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kâğıtlarda yazılı belli para, maktu vergide kâğıtların mahiyetleri esastır.