Vergi Borcu ve Alacağı: Sona Ermesi ve Korunması
Vergi Alacağının Ortadan Kalkması
Ödeme
Ödeme gönüllük içerir ve mükellefin yaptığı bir eylemdir. Vergi borcu da prensip olarak mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ödenir. Vergi, kanunlarında gösterilen süreler içinde ödenir. Ödeme süresinin son günü verginin vade tarihidir.
Özel Ödeme Zamanları
İkmalen, Resen veya İdarece Tarh Olunan Vergilerde
Memleketi Terk ve Ölüm Gibi Mükellefiyetin Kalkmasını Gerektiren Hâllerde
İdarenin Mükellefe Faiz Ödemesi
Ödeme Zamanı ve Yeri
Amme alacakları özel kanunlarında belli edilen zamanlarda ödenir. Özel kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacakları Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir.
Özel kanunlarında ödeme yeri gösterilmemiş amme alacakları, borçlunun ikametgâhının bulunduğu yer tahsil dairesine ödenir.
Özel Ödeme Şekilleri
Maliye Bakanlığı’nın tayin edeceği yerlerde, nevileri mezkûr Bakanlıkça tespit edilecek amme alacakları, bu Bakanlıkça isimleri belirtilecek bankalar delaletiyle veya postaneler vasıta kılınmak suretiyle ödenebilir.
Zaman Aşımı
Vergi hukukunda zaman aşımı, vergi idaresinin kanunla belli edilen süreler içinde vergiyi tarh ve tebliğ etmemesi veya tahsil etmemesi durumunda, artık bu işlemleri yapma yetkisini yitirmesi anlamına gelir.
Terkin
Vergi hukukunda tahakkuk etmiş veya tahsil edilmiş bir vergi alacağının ortadan kalkmasını ifade etmektedir. Terkin durumunda, vergi tahakkuk etmişse silinir, tahsil edilmiş ise mükellefe iade edilir.
Tahakkuktan Vazgeçme
İkmalen, resen veya idarece tarh edilen vergi ve bunlara ilişkin cezaların toplam miktarı kanunda belirtilen rakamı aşmaması ve tahakkukları için yapılacak giderlerin bu miktardan fazla olacağının tespiti hâlinde, Maliye Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde tahakkuklarından vazgeçilebilir.
Hata ve Düzeltme
Vergi hatası, vergiye müteallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınmasıdır. Düzeltme yolu, vergilendirme işlemlerinde ortaya çıkan bir kısım yanlışlıkların, belli sakatlıkların ortadan kaldırılması için yasaca kabul edilmiş özel bir yoldur.
Hesap Hataları
Matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olması vergide yapılan hesap hata türleridir.
Vergilendirme Hataları
Mükellefin şahsında hata, mükellefiyette hata, mevzuda hata ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hata görülen vergilendirme hata çeşitleridir.
Takas
Özel hukuk terimi olan takas, aynı cinsten olan karşılıklı ve muaccel iki borcu, daha küçük olanı oranında sona erdirir. Vergi hukukunda ise takas, yükümlüden tahsil edilmiş olup yasal nedenlerden dolayı iadesi gereken kamu alacaklarının yükümlünün iadeyi yapacak kamu idaresine olan muaccel borçlarına mahsup edilmek suretiyle ret olunmasıdır.
Uzlaşma
Vergi hukukundaki uzlaşmanın amacı, genel bütçe ile il özel idareleri ve belediyelere ait ikmalen, resen veya idarece tarh edilen ya da tarh edilecek olan vergilerle bunların cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda mükellef ile idarenin bir anlaşmaya varması ve sorunun yargıya gitmeden çözülmesidir.
Yargı Kararları
İkmalen, resen ve idarece tarh edilen vergi ve bunlara ilişkin kesilen cezalar ile ihtirazi kayıtla verilen beyannameler sonucu tarh edilen vergiler dolayısıyla mükelleflerin yargıya başvurmaları mümkündür. Açılan dava sonucu yargı organlarının vereceği karar ile vergi borcu ve ceza sona erebilir veya kısmen ya da tamamen onanabilir.
Af
Devletin tek taraflı olarak alacağından vazgeçmesi anlamına gelen af vergi alacağını ortadan kaldırır.
Tecil
Tecil; tahsil edilebilir duruma gelmiş bulunan kamu alacaklarının ödenmesinin veya cebri icra yoluyla takip ve tahsilinin, yetkili makam ve mercilerin icranın geciktirilmesi kararına veya vergi yasalarının buna ilişkin hükümlerine dayanılarak belli bir süre ertelenmesi işlemidir.
Vergi Alacağının Korunması
Vergi alacaklarının tahsilini güvence altına alan hükümler 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) içinde yer almaktadır. Alınan önlemlerin temel amacı zamanında tahakkuk ettirilemeyen veya zamanında ödenmeyen kamu alacağının tahakkukunun ve ödenmesinin cebren sağlanmasıdır.
Vergi Alacağının Güvence Altına Alınması
Vergi alacağının güvence altına alınması amacıyla getirilen düzenlemeleri mükelleften teminat veya kefil göstermesinin istenmesi, ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk uygulamasına gidilmesi ve diğer önlemler şeklinde ifade etmek mümkündür.
- Mükellefin teminat veya kefil göstermesi
- İhtiyati haciz
- İhtiyati tahakkuk
- Amme alacaklarında rüçhan hakkı
Vergi Alacağının Değerinin Korunması
Vergi alacağının zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya ödenmemesi durumunda, mükellefin borcunu gecikmeli olarak ödemesinin sonucunda gecikme faizi veya gecikme zammı söz konusu olmaktadır.
Cebri Tahsil Yöntemleri
Ödeme müddeti içinde ödenmeyen amme alacağı tahsil dairesince cebren tahsil olunur. Cebren tahsil aşağıdaki şekillerden herhangi birinin tatbiki suretiyle yapılır:
Amme borçlusu tahsil dairesine teminat göstermişse, teminatın paraya çevrilmesi yahut kefilin takibi
Amme borçlusunun borcuna yetecek miktardaki mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi
Gerekli şartlar bulunduğu takdirde borçlunun iflasının istenmesi
Amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 7 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir "ödeme emri" ile tebliğ olunur.
Ödeme Emri
Tarh ve tahakkuktan sonra vadesinde ödenmeyen kamu alacağı için ödeme emri çıkartılır ve borçluya tebliğ edilir. Borcunu vadesinde ödemeyenlere ait malları elinde bulunduran üçüncü şahıslardan bu malları 7 gün içinde bildirmeleri istenir.
Mal Bildirimi
Mal bildirimi, borcunu ne suretle ödeyebileceğini yazı ile veya sözle tahsil dairesine bildirmesidir.
Haciz
Borçlunun, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen borçlu veya üçüncü şahıslar elindeki menkul malları ile gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarı tahsil dairesince haczolunur.