Taşıma Sistemleri

Kaldırma ve İletme Makineleri

Canlı ve cansız varlıkların bir yerden başka bir yere taşınmasını inceleyen bilim dalına taşıma tekniği denir. Endüstriyel işletmelerde yükleri düşey doğrultuda indirip kaldıran makinelere kaldırma makineleri, yatay doğrultuda yer değiştirmesini sağlayan makinelerle iletme makineleri denir.

Yer değiştirmesi istenen yükün çeşidi, fiziksel ve kimyasal özellikleri, miktarı, debisi, boyutu yatay mı yoksa düşey mi hareket sağlanacağı kaldırma veya iletme makinası seçiminde büyük önem arz etmektedir. Öncelikle taşınacak malzemenin özellikleri tespit edilmelidir.

Taşıma sistemleri taşınacak malzemelerin özellikleri dikkate alınarak seçilmelidir. Taşıma makinalarının seçilmesinde; malzemenin özellikleri, fiziki şartlar ve üretim hızı çok iyi belirlenmeli ve doğru seçim yapılmalıdır.

Doğru seçilen taşıma sistemi zaman ve iş gücü tasarrufu sağlar, ürün maliyeti üzerinde de etkili olur. Taşıma sistemi seçiminde taşınacak malzemenin parçalı mı yoksa kütlesel mi olduğu, birim zamanda taşınacak malzeme miktarı, taşıma yolu ve uzunluğu, yükleme ve boşaltma sistemleri dikkate alınmalıdır.

Kullanılacağı amaca göre öncelikle sürekli ve kesikli olmak üzere taşıma sistemleri iki farklı gruba ayrılılır. Her ne kadar gelişen teknoloji bu sistemlerde ayrımı zorlaştırsa da, çalışma ilkelerine göre kesikli taşıyıcılar "kaldırma makineleri" ve sürekli taşıyıcılar "konveyörler" başlıkları altında incelenmektedirler.

Kesikli taşıyıcılar (kaldırma makineleri) belirli zaman aralıklarında çalışan, yüklerin kaldırılmasında kullanılan makinelerdir. İş bittikten sonra durdurulur ve bir sonraki işe kadar çalıştırılmazlar. Vinçler, krikolar, palangalar, krenler, asansörler ve zemin araçları bu guruba örnek verilebilir.

Kesikli taşıyıcılar gurubu altındaki sistemler genellikle şantiye ve montaj atölyelerinde yüklerin kaldırılması, bazen de döndürülmesi için kullanılır. Sabit, köprülü, portal, oklu, kablolu gibi tipleri vardır. Basit vinçler yaygın olarak çıkrık adıyla bilinmektedir.

Sürekli taşıyıcılar: Yüklerin veya insanların havadan veya karadan taşımasına yarayan, kapalı devre çalışan sürekli aktarma mekanizmalarına sahip konveyördir. Konveyörler taşıma veya iletme işlemini tamamladıktan sonra da çalışmaya devam eden sistemlerdir. Özellikle ağır ve büyük maddelerin taşınmasında faydalıdır ve birçok ürünün hızlı, etkin ve kolay bir şekilde taşınmasını sağlar. İletim ya da taşıma yolları sabitlenmiştir. Dökme ve parça malların kesintisiz iletiminde yaygın bir şekilde kullanılır. Konveyör çeşitleri:

Bantlı konveyör, teleskopik konveyör, zincirli konveyör, rulolu konveyör, akordeon konveyör ve vibrasyonlu konveyörler sürekli taşıyıcıların temsilcileridir. Portal vinçler, araç üstü vinçler, krenler ve asansörler kesikli taşıyıcıların temsilcileridir.

Kaldırma ve iletme makinelerinde kullanılan temel ekipmanları çelik ve bitkisel halatlar, kanca ve kanca blokları, hamut ve kepçeler, makara ve palangalar, tambur ve frenler olarakak sıralayabiliriz. Taşınacak yükün özelliklerine uygun, çalışma koşullarında gürültü seviyesi düşük, çalışma performansı yüksek ve düşük ve enerji tüketimi daha az olan ekipmanlar seçilmelidir.

Kaldırma ve iletme makinelerinde kazalara neden olmamak için çalışma talimatlarına, iş güvenliği ile ilgili yönergelere uygun hareket edilmelidir.

Kaldırma ve iletme makineleri kesinlikle kullanma sertifikasına sahip operatörler tarafından kullanılmalıdır.

Peryodik bakım zamanında yapılarak sistemin düzenli ve verimli bir şekilde çalışması, kayıplarının azaltılması ile verim büyük oranda artırılabilir. Can ve mal güvenliği açısından taşıma sistemlerinin düzenli olarak kontrolü ve bakımı önemlidir.

Kazalara mahal vermemek için kullanım klavuzlarında yer alan kurallara ve işaretlere uygun hareket edilmelidir.

Olası kazalara karşı, harici canlıların çalışma ortamına kolayca ulaşmaları engellenmelidir.