Hidrolik ve Pnömatik Sistemler
Endüstriyel uygulamaların hemen her alanında yaygın olarak kullanılmakta olan hidrolik ve pnömatik sistemler, özellikle bilgisayar destekli otomasyon ve uzaktan kumanda sistemlerinin gelişmesi ile sanayide çok önemli yer tutmuş ve günlük hayatımıza çok kolaylıklar katmıştır.
Hidrolik sistemlerde çalışan akışkan genellikle yapay yağlar, pnömatik sistemlerde ise standart atmosferik havadır. Her iki sistemde de benzer elemanlar yardımıyla istenen özelliklerde hareketler elde edilebilir.
Düşük hızda büyük kuvvetler hidrolik sistemlerde kolaylıkla ve ekonomik olarak elde edilebilir. Doğrusal, dairesel ve açısal hareketler çok küçük kurslarda hassas bir şekilde gerçekleştirilebilir.
Yüksek hızda daha küçük kuvvetler ise pnömatik sistemlerde kolaylıkla ve çok daha ekonomik olarak elde edilebilir. Doğrusal, dairesel ve açısal hareketler çok küçük kurslarda hassas bir şekilde gerçekleştirilebilir. Havanın sıkıştırılabilirlik özelliği yüksektir bundan dolayı hava basıncında meydana gelen değişimlerde hareketlerde küçük salınımlar ortaya çıkabilmektedir.
İmalat, hizmet gibi çok değişik sektörlerde farklı amaçları gerçekleştirebilmek için hidrolik veya pnömatik sistemler kolay, etkili ve ekonomik olarak tasarlanabilir.
Hidrolik veya pnömatik devre elemanlarının anma değerlerine göre üretilmiş standart parçaları piyasada kolaylıkla ve ekonomik olarak bulunabilmektedir.
Hidrolik ve pnömatik devrelerde, devre elemanları ilgili normlara uygun olarak standart semboller ile çizilmektedir. Böylece devrelerin üniversal olarak okunması ve anlaşılması çok kolay ve doğru olmaktadır.
Hidrolik ve pnömatik sistemlerin temel elemanları; güç ünitesi olarak pompa veya kompresör, emme, basma ve dönüş filtreleri, yön, akış ve basınç kontrol valfleri, silindirler, motorlar, bağlama elemanları ve sızdırmazlık elemanlarıdır.
Hidrolik Devre Elemanları:
Hidrolik Depo ve Donanımı: Hidrolik akışkanın depolandığı, dinlendirildiği, soğutulduğu ve filtrelendiği devre elemanına hidrolik depo veya tank denir.
Hidrolik Yağlar: Hidrolik sistemlerde gücün iletilmesi, katı-katı sürtünme kaynaklı aşınmanın ortadan kaldırılması, sızdırmazlığın sağlanması, elemanların soğutulması, korozyona karşı korunması ve yüksek sistem verimi elde etmek için hidrolik yağlar kullanılır.
Hidrolik Pompalar: hidrolik depoda bulunan yağı sisteme, istenilen basınç ve debide gönderen devre elemanına pompa denir.
Hidrolik Sistemde Valfler: Hidrolik sistemlerde basınç, debi ve yön kontrolü amacıyla klasik geometrili akışkan valflerin dışında çok yollu ve konumlu valfler kullanılmaktadır.
Hidrolik Silindirler: Hidrolik sistemlerde silindirler vasıtasıyla doğrusal hareketler elde edilir. Endüstride çok çeşitli konstrüksiyonda ve fonksiyonda silindir dizaynları mevcuttur.
Hidrolik Motorlar: Hidrolik motorlar, hidrolik pompa tarafından üretilen hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren elemanlardır.
Bağlantı Elemanları: Hidrolik sistem elemanlarının bağlantılarında ve basınçlı yağın hidrolik alıcılara (silindir, motor vb.) iletilmesinde kullanılanılırlar.
Sızdırmazlık elemanları: Sızdırmazlık elemanları çalıştıkları yere göre statik ve dinamik sızdırmazlık elemanları olarak tanımlanabilirler.
Manometreler: Hidrolik sistemlerde basınç ölçme amacıyla kullanılırlar.
Filtreler: Hidrolik sistemde yer alan filtreler, montaj esnasında yeni parçalardan gelebilen metal talaşlar, dış ortama açık çalışan elemanlara yapışan tozlar ve aşınan devre elemanlarından kopan maddeler gibi yabancı maddeleri yağdan ayıran ve bu sayede sisteme daha temiz yağ gönderilmesine yardımcı olan hidrolik elemanlardır.
Hidrolik veya pnömatik sistemlerde devre elemanları projeye uygun seçilmeli ve optimum şartlarda çalıştırılmalıdır. Sistemlerin verimli çalışması ve ekonomik ömürlerinin uzun olması için standart periyodik bakımları yapılmalıdır.