Yüksekte Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği
Yüksekte çalışma, seviye farkı ve düşme sonucunda yaralanma ihtimalinin olduğu her türlü çalışma olarak tanımlanmaktadır.
Yapı işlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinde, çalışanlara yüksekte çalışmayla ilgili tehlike ve riskler konusunda bilgilendirme yapılarak gerekli eğitim verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yüksekten düşme çalışandan, iş yerinden ya da işin organizasyonundan kaynaklanmaktadır. Çalışandan kaynaklanan etkenler: 18 yaş altındakiler, görme problemi olanlar, yüksek tansiyon, yorgunluk vb. etkenlerdir. İş yeri ve iş organizasyonundan kaynaklananlar: İş yerlerinde yetersiz aydınlatma, hızlı çalışma, plansız çalışma, yetersiz iş gücü, yetersiz kontrol ve gözetim vb. etkenlerdir.
Yüksekte Çalışmanın Planlanması
Yüksekte çalışmanın planlanması, yürütülmesi ve kontrolü, tecrübeli ve ilgili alanda eğitimli (ehil) kişiler tarafından yapılmalıdır. Yüksekte güvenli çalışmada takip edilecek sıralama aşağıdaki gibi olmalıdır:
- Yüksekte çalışmaktan kaçınılmalı
- Emniyetli alanda çalışma yapılmalı
- Toplu korunma yöntemlerini kullanılmalı
- Kişisel korunma yöntemlerini kullanılmalı
- Toplu korunma yöntemlerini kullanarak düşme mesafesini ez aza indirilmeli
- Kişisel korunma yöntemlerini kullanarak düşme mesafesini en az indirilmeli
- Uygun iş ekipmanı kullanılmalı
- Eğitim alarak düşme sonuçlarını en aza indirilmeli
Yüksekte Çalışmada Düşmeyi Önleyici ve Durdurucu Sistemler
Düşmeyi Önleyici Sistemler
Geçici kenar koruma sistemleri: İnşaat sektörü başta olmak üzere birçok sektörde çalışanların ve malzemelerin çatı, kat döşeme kenarları, asansör ve merdiven, şaft boşlukları, yatayda süreksizlik meydan getiren alanlar, platformlar vb. seviye farkının oluştuğu çalışma alanlarından, öncelikle daha düşük bir seviyeye düşmesini önlemek için kullanılan düşmeyi önleyici ekipmanlardır. Geçici kenar koruma sistemleri temel olarak; ana korkuluk, ara korkuluk veya ara koruma ile topuk levhasından oluşur.
Kapak sistemleri: Yapı işlerinde her türlü çalışma yüzeyinde çalışanlar ve malzemelerin düşmesini engellemek amacıyla, süreksizlik oluşturan boşlukların (döşeme, çatı, merdiven, baca, aydınlatma vb. boşlukları), uygun malzemeyle kapatılmasıdır.
Hareketi kısıtlayıcı sistemler: Çalışanlar ankraj noktası ya da yaşam hattına tam vücut emniyet kemeri ve güvenlik halatı ile bağlanarak düşme önlenir. Bu sistem çalışanın belirlenmiş bir alan içinde hareket edebilmesine müsaade eder.
Düşmeyi Durdurucu Sistemler
Güvenlik Ağları
Güvenlik ağları; diğer tedbirlere ek bir tedbir olarak veya düşmenin önlenmesinin diğer tedbirlerle mümkün olmadığı çalışma alanlarında düşmeyi durdurucu toplu koruma tedbiri (düşme mesafesinin sınırlandırıldığı veya düşme sonucu oluşacak etkinin azaltıldığı tedbir) olarak kullanılır.
Hava yastıkları: Bu sistem seviye farkı bulunan alanda çalışanın düşmesi durumunda düşmenin çalışan üzerindeki etkisini ve yaralanma ihtimalini azaltır. Çalışma alanının altının boşluk kalmayacak şekilde hava yastıkları ile kaplanması gerekir.
Yakalama platformları: Sabit veya hareketli olarak düşme riski bulunan çalışma alanının altına kurularak muhtemel bir düşme durumunda çalışanı tutmak için kullanılan geçici platformlardır.
Yaşam hatları (Kişisel düşmeyi durdurucu sistemler): Diğer düşme önleme yöntemlerinin uygulanabilir olmadığı durumlarda tercih edilen, çalışanın serbest düşmesini durduran ve çalışanda oluşabilecek düşme kaynaklı fiziksel zararları sınırlandıran sistemlerdir. Bu sistemler;
- Ankrajlar,
- Vücut desteği (tam vücut kemer sistemleri),
- Bağlantılar (bağlantı halatları, kancalar, karabinalar vb.) olmak üzere üç temel bileşenden oluşur.
Yüksekte Çalışma İçin Kullanılan İş Ekipmanları
İskeleler; TS EN 12810-1 standardına uygun olarak üretimi yapılıp çalışma alanına uygun iskele temin edildikten sonra, üreticisinden temin edilen kullanım kılavuzu dikkate alınarak iskelenin montajı ve sökümü yapılmalıdır ve azami güvenlik şartları sağlanmalıdır.
Merdivenler; kısa süreli hafif zorluktaki yüksekte (veya aşağıda) yapılması gereken işlerde kullanılan ekipmanlardır.
Yükseltilebilen Seyyar İş Platformları; yüksekte çalışma yapılması için kullanılan iş ekipmanlarından olup yüksekliği ayarlanabilen (taşınabilir bir platform) ve etrafı düşmeye karşı kenar koruma sistemi ile çevrilmiş genelde mobil bir kamyonet üzerine yada tekerlekli bir mekanizmanın üzerine yerleştirilen seyyar bir platformdur.
Sütunlu Çalışma Platformları; çalışanları yada malzemeleri geçici çalışma yerlerine ulaştırmak için üzerinde çalışma platformu bulunduran bir sistemdir. Bu sistem farklı güç sistemleri (hidrolik ya da elektrik motorlu ) ile aşağı ve yukarı hareket ederek hem platformu destekler hem de platformun üzerinde hareket etmesini sağlayan en az bir sütun oluşturur.
Erişim Kuleleri; çalışanların gerekli yüksekliklere güvenli erişimi ve çalışması için metal sistemlerle oluşturulmuş ana iskele, kenar koruma sistemleri ile güvenli hale getirilmiş platform, erişim için merdiven ve sistemin zemine sabitlenmesi için farklı türde aparatlardan oluşmaktadır.
Yüksekte Çalışmada Kullanılacak Kişisel Koruyucu Donanımlar; çalışanın yüksekten düşme riskinin olduğu, toplu korumanın sağlanamadığı, yetersiz olduğu ve geçici olarak kaldırılması gerektiği durumlarda ek tedbir olarak kullanılırlar.
Yüksekte çalışmada kullanılacak kişisel koyucu donanım çeşitleri olarak, tam vücut tipi (Paraşüt tipi) emniyet kemeri, enerji absorplayıcılar, geri sarmalı tipte düşme önleyiciler, bağlama halatları (Lanyard), çalışma konumlandırma kemeri ve karabina vb. kullanılır.