Lojistik ve Çevre

Lojistiğin tedarik zincirindeki anahtar unsurlardan biri olması, üretim ve ticaret faaliyetleri arasında bulunması ve temel fonksiyonlarından birinin ulaşım olması nedeniyle doğal çevre üzerinde önemli bir etkisi vardır. Lojistik sektörünün hızlı büyümesi ve bunun getireceği karbon salınımı artışı da düşünüldüğünde lojistiğin çevreyle ilişkisinin incelenmesi ve anlaşılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Doğal çevrenin ve kıt kaynakların korunması ile kaynak geri kazanımında lojistik faaliyetlere düşen rol “yeşil lojistik” ve “tersine lojistik” olarak ele alınmaktadır.

Yeşil Lojistik

Yeşil lojistik, lojistik faaliyetlerin çevresel etkilerinin azaltılması ve ölçülmesine yönelik çalışmalardır. Optimum ağ tasarımları, bir seferde taşınan yük miktarının artırılması, taşıma sefer sayılarının azaltılması, daha fazla sayıda doğrudan rota belirlenmesi, taşıma ve depolama süreçlerinde daha az elleçleme yapılması, işletme içi mal hareketlerinin minimize edilmesi, stoklar için alan kullanımının iyileştirilmesi gibi konular yeşil lojistik uygulamalarıdır.

Yeşil Lojistik Faaliyetler: Yeşil satın alma/ tedarik, yeşil paketleme, yeşil taşıma, yeşil depolamadır.

Yeşil Lojistiği Zorlaştıran Etkenler

Lojistik hizmet sunan işletmelerin, çevreyle ilgili teknolojiler için yapılacak yatırımlarla birlikte maliyetlerinin artacağı endişesi yeşil lojistik uygulamalarının önündeki en önemli engeldir. Bununla birlikte, müşterilerin doğal çevrenin korunması konularındaki bilincinin yetersiz olması, yeterince talepkar ve istekli olmamaları, caydırıcı olmayan mevzuat, iyileştirme yönlü çalışmalar için yetersiz kamu teşviği, yönetim desteği eksikliği, yetersiz insan kaynağı gibi etkenler yeşil lojistiği zorlaştırmaktadır.

Tersine Lojistik

Tersine lojistik ömrünü tamamlayan mal veya ambalaj malzemelerinin geri kazanım veya doğaya en az zararla bertaraf edilmesi amacıyla tedarik zincirinde geriye doğru hareket etmeleri sürecidir. Geriye akış son müşterideki geri dönüşlerle başlayabileceği gibi tedarik zincirinin herhangi bir aşamasında oluşan geri dönüşlerle de başlayabilmektedir.

Tersine lojistik, bir ham madde veya malzemenin yeniden kullanımıyla kıt kaynakların kullanım ömrünü artırırken; atıkların depolanması ve imhası gibi çevresel yüklerini de azaltmaktadır. Ömrünü tamamlayan ürün veya ambalaj malzemeleri çöp yığınları olarak ekonomiye ve doğal çevreye yük olmak yerine, ekonomik değer olarak yeniden kazanılmaktadır.

Tersine Lojistik Faaliyetler: Toplama, kontrol etme ve ayrıştırma, geri kazanım, yeniden dağıtım ve bertaraf etmedir. İlk olarak son kullanıcıda ömrünü tamamlayan malzemeler toplanır. Toplanan malzemeler geri kazanım süreçlerinden uygun olanına göre kontrol edilerek ayrıştırılır. Kontrol ve ayrıştırma aşamasında demontaj, parçalama, test etme, ayıklama işlemleri yapılarak bir sonraki aşama için malzeme hazırlanır.

Geri kazanım aşamasında yenileme, yeniden üretim, ürün yamyamlaştırma ve geri dönüşüm gibi yöntemlerden uygun olanı kullanılarak kaynak geri kazanımı sağlanır. İlk ömrünü tamamlayan malzemeler ikinci ömürlerine başlayarak çoğunlukla farklı pazarlara gönderilmek üzere yeniden dağıtım olarak adlandırılan aşamaya geçerler. Geri kazanılamayan kısımlar ise bertaraf edilir. Bertaraf aşamasında da çevresel etkisi en az olan yöntemin belirlenmesi önemlidir. Bu aşamada enerji kazanımı için yakma, yakarak yok etme veya çöp olarak depolama alternatifler arasındadır.

Yeşil Lojistik ile Tersine Lojistik İlişkisi

Yeşil lojistik, ileri ve geriye doğru tüm lojistik faaliyetlerin çevrenin ve doğal kaynakların korunmasını temel alarak planlanmasını gerektirir. Tersine lojistik ise tedarik zincirinin herhangi bir yerinde herhangi bir sebeple ömrünü tamamlayarak geriye doğru akan malzemeyi esas alır ve bu akışın planlanması ile ilgilenir.

Yeşil lojistiğin odağında çevresel uygulamalar, tersine lojistiğin odağında geri kazanım uygulamaları yer alır. Ancak bazı konular hem yeşil lojistik hem de tersine lojistik kapsamına girmektedir. Yeniden kullanılabilir ambalaj malzemelerinin taşımacılık faaliyetlerinde kullanılması yeşil lojistik alanına girmesine rağmen, tersine lojistik faaliyetler olmadan gerçekleştirilemez. Benzer olarak, tersine lojistik faaliyetlerdeki geriye doğru akışın çevrenin ve doğal kaynakların korunmasını temel alarak yapılması hem tersine lojistiğin hem de yeşil lojistiğin alanına girer.