Lojistikte Verimlilik ve Performans

Lojistikte Verimlilik Yönetimi

Verimlilik, bir üretim ya da hizmet sisteminin ürettiği çıktı ile bu çıktıyı yaratmak için kullanılan girdi arasındaki ilişki olarak tanımlanabilir. Aynı zamanda verimlilik, çeşitli mal ve hizmetlerin üretimindeki kaynakların (emek, sermaye, arazi, malzeme, enerji, bilgi vb.) etken kullanımıdır.

Verimlilik kavramı ile birlikte işletmelerin teknik performans ölçütleri arasında sayılan etkililik ve etkinlik kavramlarını da açıklamak gerekir. Etkililik, belirlenen amaçları başarma ölçüsü (doğru işleri yapmak) olarak ifade edilirken; etkinlik, amaçlar doğrultusunda kaynakların ne denli yeterli kullanıldığı ile ilgili ölçüdür (işleri doğru şekilde yapmak).

Verimlilik artışlarını gerçekleştirebilmek için değişik yaklaşımlardan faydalanmak mümkündür. Verimlilik çemberi, verimliliğin artırılması için faydalanılan dört adımlı bir döngüdür: verimlilik ölçümü, verimlilik değerlendirmesi, verimlilik planlaması, verimlilik geliştirmesi. Yalın yönetim, süreçlerdeki değişkenliklerin, tekrarların ve hataların azaltılmasıyla birlikte en az kaynak kullanımı ile yenilikçiliğe odaklanan bir yaklaşımdır. Değer Analizi, Standart İş ve İş Talimatları, 5S – Görsel Yönetim, Sürekli Gelişim (Kaizen) ve Hata Önleme (Poka-Yoke) lojistik yönetiminde verimlilik artırıcı yalın performans araçları olarak belirtilmektedir. Ergonomi, insana odaklanan, iş koşulları ile insan arasında uyumun sağlanmasıyla verimliliğin artırılmasını hedefleyen bir bilim alanıdır. İş etüdü ise, mevcut iş süreçlerinin incelenip düzenlenmesine yönelik yöntem ve deneyimlerin, çalışanların iş yapabilme kapasitesini ve ihtiyaçlarını da dikkate alarak işin ve iş süreçlerinin iyileştirilmesi ve işletmenin daha ekonomik olarak çalışmasını amaçlar.

Lojistikte verimliliği artırma çalışmaları lojistik süreç ve faaliyetlere odaklanılarak aşağıda belirtilen değişik strateji, araç veya yaklaşım uygulanarak gerçekleştirilebilir: Lojistik Ağ Tasarımı, Lojistik Bilişim Sistemleri, Tedarik Zinciri Lojistik Yönetimi, Depo Tasarımı ve Yönetimi, Sürekli Gelişim ve İnovasyon, Hızlı Yanıt Sistemleri, Tam Zamanında Teslimat Sistemi, Yükleme ve Rota Optimizasyonu, Çapraz Sevkiyat, Döngüsel Sefer, Etkin Tüketici Yanıtı, İşbirliksel planlama, tahmin ve talep karşılama (Collaborative Planning, Forecasting and Replenishment- CPFR, Müşteri İlişkileri Yönetimi, Tedarikçi İlişkileri Yönetimi, Faaliyet Bazlı Maliyetlendirme ve Dış Kaynak Kullanımı.

Lojistik Standartlar Sistemi (kısaca LSS), müşteri gerekliliklerini karşılayarak müşteri memnuniyetini arttırmak ve verilen hizmet kalite düzeyinin en üst derecede olmasını sağlamak için geliştirilmiştir. Standartların amacı, işlemlerin yürürlükte olan mevzuatlara ve standartlara uygun olarak yapılmasını güvence altına almak ve yürütülen işlemlerin hem sürdürülebilir (ekonomik, toplumsal ve çevresel olarak uygun) hem de aynı kalite düzeyinde olmalarını sağlamaktır.

Lojistikte Performans Yönetimi

Performans Yönetimi, işletmelerin ve bireylerin daha verimli olması için uzlaşılan amaçlar doğrultusunda mevcut sistemlerin performanslarının incelenmesine ve geliştirilmesine odaklanır. Performans yönetim süreci, üç adımda tanımlanabilir. Performans ölçüm sistemini (performans ölçütlerini, ölçüm sıklığını ve organizasyonu) tanımlama; belirlenen ölçütler aracılığıyla performans seviyelerinin ölçümü; ölçüm sürecini takiben performans sonuçlarını değerlendirme ve iyileştirme.

Başarılı bir performans değerlendirmesi gerçekleştirebilmek için ilk olarak performans ölçüm sisteminin amaçlara uygun olması ve doğru bir şekilde yapılandırılması gerekmektedir. Performans ölçüm sistemlerinde performans hedefleri SMART özelliklere sahip olmalıdır. SMART nitelikler şunlardır: Özel, Ölçülebilir, Başarılabilir, Gerçekleşebilir ve Zamana Bağlı.

Performans ölçümleri, bütünsel bir sistem bakış açısı barındırmalı ve lojistik süreçlerin üzerine odaklanmalıdır. Lojistik performans ölçüm sisteminin iyi olarak nitelendirilebilmesi için sahip olması gereken özellikler şu şekildedir: Strateji ile tutarlı, Yönetime destek, Yönetim seviyelerine yönelik, İyileştirme odaklı, Dinamik, Dengeli, Yol gösterici, Basit ve Kıyaslanabilir.

Lojistik sistemlerin performans değerlendirilmesinde finansal ve finansal olmayan ölçütlere dengeli olarak yer verilmelidir. Nitekim performans ölçütleri nicel ve nitel olmak üzere iki ana başlık altında özetlenebilir. Müşteri memnuniyeti, Esneklik, Bilgi ve malzeme akış entegrasyonu, Etkili risk yönetimi, Tedarikçi performansı nitel performans ölçütleridir. Nicel performans ölçütlerini ise maliyete veya kara dayalı ölçütler ile müşteri sorumluluğuna dayalı ölçütler olarak iki grupta toplamak mümkündür. Maliyet en küçüklemesi, Satışların en büyüklenmesi, Kar en büyüklemesi, Envanter yatırım en küçüklemesi, Yatırım geri dönüş en büyüklemesi maliyete dayalı ölçütler iken Doluluk oranı en büyüklemesi, Ürün gecikmelerinin en küçüklenmesi, Müşteri teslim süresinin en küçüklenmesi ve Temin süresinin en küçüklenmesi müşteri sorumluluğuna dayalı ölçütlerdir.

Lojistik Performans Ölçümü için Araçlar

Lojistik Standartlar Sistemi (LSS) kapsamında belirlenen depolama faaliyetlerine ait performans ölçütleri Maliyet, Verimlilik ve Güvenilirlik olmak üzere üç ana grupta toplanırken Karayolu Yük Taşımacılığı faaliyetine ait performans ölçütleri Sefer Yönetimi, Sürücüler ve Filo/Taşıtlar olarak üç ana grupta toplanmıştır.

SCOR modelinin en üst seviyesinde beş performans boyutu tanımlanmıştır: Güvenilirlik, Hızlı cevap verilebilirlik, Esneklik, Maliyetler, Varlık Yönetim Etkinliği.

Dünya Bankası tarafından ülkelerin lojistik performanslarının incelendiği küresel lojistik performans endeksi (LPI), altı performans ölçütüne göre değerlendirme yapmaktadır: Gümrük ve sınır geçiş işlemlerinin etkinliği, Ticaret ve taşımacılık altyapısının kalitesi, Lojistik hizmetlerin kalitesi ve rekabetçiliği, Rekabetçi fiyatlarla uluslararası sevkiyatları düzenleme kolaylığı, Sevkiyatların takibi ve izlenebilmesi, Sevkiyatların alıcıya zamanında ulaşması.

Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü, bir işletmenin gerçekleştirdiği faaliyetlerden kaynaklanan etkilerin ekonomik, sosyal ve çevresel açılardan değerlendirilmesidir.