Lojistik Faaliyetleri Maliyetlendirme Yaklaşımları-II

Rekabetteki gelişmeler üretim, lojistik ve muhasebe fonksiyonları arasındaki köprünün güçlendirilmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. Aynı zamanda muhasebenin sorumluluklarını daha da arttırmıştır. Yönetimde, üretimde, lojistikte ve muhasebede geliştirilen yeni teknik ve yöntemlerle işletmelerin maliyet düşürme, verimliliği arttırma, kaliteyi sağlama başta olmak üzere tüm amaçlarına erişme potansiyelleri de artmıştır. Tüm bu amaçlar, yeni ve modern maliyetlendirme yöntemlerinin geliştirilmesine de öncülük etmiş; Tedarik Zinciri Maliyetleme, Kaizen Maliyetleme, Hedef Maliyetleme yaklaşımlarının gündeme gelmesine neden olmuştur. Tedarik zinciri sistemi; işletmenin dışında yer alan tedarikçilerin etkin bir biçimde yönetilmesi için işletmenin tüm iç kaynaklarının bir bütün hâlinde yönlendirilmesini ele alan bir işletme sistemidir. Ham madde tedarikçisinden başlayıp, üretici ile devam edip son kullanıcıya kadar uzanan bir zinciri ifade etmektedir. Müşteriler açısından bakıldığında; bir ürün veya hizmet için talepleri yerine getirmek üzere üretim, dağıtım, pazarlama ve lojistik aşamalarını da içine almaktadır. Tedarik zinciri maliyetleme, işletmeden nihai müşteriye olan yukarı akım ve işletme ile tedarikçileri arasındaki bağlantıyı kapsayan aşağı akım faaliyetlerini değer zinciri bakış açısıyla ele alan oldukça geniş kapsamlı bir konudur. Yukarı akım faaliyetleri, işletmelerin rekabet durumu ve müşteri memnuniyeti açısından irdelenmesini gerektirirken aşağı akım faaliyetleri ağırlıklı olarak tedarik maliyetlerine odaklanılmasını gerektirmektedir. Bu bağlamda, tedarik zincirinde tedarikçi maliyetlerinin doğru belirlenmesi ve maliyet etkenlerinin neler olduğunun anlaşılması son derece önemlidir. Tedarik zinciri maliyetleme, işletme içinde ve tedarik zincirinde yer alan tüm işletmelerin faaliyetleri nedeniyle oluşan maliyetlerin analizi ve yönetilmesine olanak verecek bir yapıda tasarlanmalıdır. Bu maliyetler sadece ürün boyutunda değil işletmeler arası ilişki boyutunda ele alınmalı ve değerlendirilmelidir. Tedarik zinciri maliyetlemede maliyetler direkt maliyetler, endirekt maliyetler ve işlem maliyetleri olmak üzere üçe ayrılmaktadır. işlem maliyetleri “Ortak işlemler ile ilgili ilişkilerin, kurulması, kontrolü ve adaptasyonundan doğan bilgi ve koordinasyon maliyetleri” olarak tanımlanmaktadır. Maliyet optimizasyonu ve değer zinciri boyutunda değer katma açısından işlem maliyetlerinin tedarik zinciri maliyetleme ile bütünleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Hedef maliyetleme bir ürünün belirli kalitede, fonksiyonellikte ve satış fiyatında piyasaya sunulduğunu, ayrıca beklenen oranda kârlılığı garanti altına alacak bir maliyette üretilmesini öngören bir süreçtir. Hedef maliyet, piyasadaki belirlenmiş fiyat baz alınarak bu fiyatın belli bir yüzdesi oranında hesaplanan kârlılık indirildikten sonra ortaya çıkan maliyettir. Hedef maliyet belirlendikten sonra işletmeler bu maliyete ulaşmak üzere değer mühendisliği, maliyet fonksiyon analizi gibi teknikleri devreye sokarak eğer varsa varolan maliyet ile hedef maliyet arasındaki farkı ortadan kaldırmaya çalışmaktadırlar. İşletmeler, bu teknikler yardımıyla üretim, dağıtım veya lojistik süreçlerini daha düşük bir maliyet elde etmek üzere yeniden yapılandırmaktadırlar. Yeniden yapılandırma sürecinde müşteri istek ve ihtiyaçlarına cevap verebilecek kalite ve fonksiyonellikten ödün vermemek oldukça büyük önem taşımaktadır. Kaizen maliyetlemenin çıkış noktası toplam kalite yönetimidir.

Toplam kalite yönetimi, işletmelerin artan rekabet ortamında farklı, üstün özellikleriyle diğer işletmeler arasından sıyrılabilme isteğinin bir sonucu olarak uygulanan bir yönetim biçimidir. Ürün yaşam dönemi boyunca sürekli iyileştirme felsefesini içeren kaizen maliyetleme, süreçlerin etkinliğini arttıran teknikler yardımıyla maliyetlerin düşürülmesini sağlamaktadır.