Lojistik Faaliyetlerinde Dış Kaynak Kullanımı ve Stratejik Maliyet Yönetimi

Lojistik ile ilgili olarak ele alınması gereken bir başka önemli nokta da günümüzde birçok işletmenin gereksinim duyduğu lojistik faaliyetlerin dış kaynak kullanımına başvurularak yerine getirilmesidir. Dış kaynak kullanımında işletmeler; lojistik işletmeleri, özel depolar veya diğer uzman kuruluşlarla iş birliğinde bulunarak kaynakların işletmenin temel amaçları doğrultusunda kullanılmasına katkı sağlamaktadır. Bu anlamda dış kaynak kullanımı sonucu daha düşük maliyet ve daha iyi hizmet sunma hedeflerine ulaşan işletme sayılarının giderek artması birçok işletmeyi “Üçüncü Parti Lojistik -3PL” işletmelerinden yararlanmaya yöneltmektedir.

Üçüncü parti lojistik kavramı, işletmelerin lojistik ve dağıtım hizmetlerini yerine getirebilmek amacıyla bu hizmeti veren lojistik hizmet sağlayıcı işletmelerle anlaşma yapması ve işletmelerin ana faaliyet konularına odaklanmasına olanak veren bir hizmet satın alma anlaşmasıdır. İşletmelerin lojistik faaliyetlerini bu hizmeti sağlayan ve üçüncü parti lojistik hizmet sağlayıcısı işletmeler olarak tanımlanan işletmelerle anlaşarak bu hizmeti onlardan satın almasının en önemli avantajı, bu hizmeti satın alan işletmenin ana faaliyet konusuna odaklanarak yeni ürün geliştirme, üretim, pazarlama vb. faaliyetlere daha çok odaklanabilmesini sağlamasıdır.

Dördüncü parti lojistik şirketleri; kapsamlı tedarik zinciri çözümleri sunmak için kendi organizasyonunun kaynaklarını, yeteneklerini ve teknolojisini, 3 PL şirketler ile bir araya getiren ve yöneten tedarik zinciri bütünleştiricisidir. 4 PL şirketleri; dağıtım, ulaştırma, depolama gibi konularda uzmanlaşmış 3 PL işletmelere sahiptir.

Strateji, işletmecilik uygulamalarında son yıllarda kullanılmaya başlanmış bir kavramdır. Kavramın kökeni incelendiğinde iki kaynağa dayandığı görülmektedir. Strateji ; Latince'de yol, çizgi, yatak anlamına gelen "stratum"kelimesinden türetilmiştir. İkinci kaynağa göre ise kavram, Eski Yunanlı General Strategos'un savaştaki sanatı ve bilgisini belirtmek amacıyla kullanılmıştır. Kavram günümüz işletmelerinde çok geniş kapsamlı olarak kullanılmaktadır. Ürün stratejisi, stratejik karar, stratejik pazarlama, yenilikçi strateji, stratejik planlama işletmelerde kullanılan strateji kavramlarına örnektir.

Yukarıdaki açıklamalardan yola çıkılarak amaçlar için gerekli faaliyetleri ve kaynakları esas alan bir tanım yapılabilir. Buna göre strateji, "İşletme ile çevresi arasındaki ilişkileri analiz ederek işletmenin istikametinin ve amaçlarının belirlenmesi, bunları gerçekleştirecek faaliyetlerin tespiti ve işletmenin yeniden düzenlenerek gerekli kaynakların yeniden tahsis edilmesi " şeklinde tanımlanabilir.

Bu kavrama paralel olarak gelişen, işletmecilik literatüründe ve uygulamalarında kendisine geniş bir yer bulan ve maliyetlerle ilişkilendirilen bir başka kavram da “stratejik maliyet yönetimi” kavramıdır.

Stratejik maliyet yönetimi anlayışının ortaya çıkmasında ve bu kavramın temelini oluşturan analizlerde göze çarpan üç önemli husus vardır. Bunlar; değer zinciri analizleri, stratejik konumlandırma analizleri ve maliyet sürücüsü analizleridir.

Stratejik maliyet yönetimi anlayışının temelini, işletme faaliyetlerine işletme dışından da bakılarak maliyetleri etkin bir biçimde yönetebilme oluşturur.

Değer zinciri faaliyetleri ile anlatılmak istenen ise, işletmenin bu zincir boyunca, yani ilk madde ve malzemenin tedarikçiden sağlanmasından son tüketiciye ulaşıncaya kadar yapılan tüm faaliyet süreçlerinde müşterilere değer katabilmektir. Bu bakış açısı literatürde işletme faaliyetlerine dışarıdan bakılmasını ve yalnız işletme içindeki faaliyetlere odaklanılmaması gerektiğini vurgulamaktadır.

Stratejik maliyet yönetimi anlayışının temelini oluşturan ikinci önemli nokta ise, stratejik konumlandırma kavramıdır. Burada sorulması gereken en önemli soru, "Maliyet yönetiminin işletme içindeki rolü ve önemi ne olmalıdır?"

İşletmeler rekabet stratejilerinde iki temel yaklaşımı benimseyebilirler. Bunlar; ya maliyet liderliği (düşük maliyet stratejisi) ya da ürün farklılaştırma (üstün özellikli ürün üretme) stratejisidir.

İşletmeler tarafından rekabet stratejisinin türüne göre işletmelerin stratejik konumlandırma anlayışlarında da farklılıklar olacaktır. Bu farklılıklar da beraberinde işletmelerdeki stratejik maliyet analizlerine olan yaklaşımları farklılaştıracaktır.

Stratejik maliyet yönetiminde göz önünde bulundurulması gereken bir başka nokta da, işletmede yapılan faaliyetler sonucu maliyetlerin çok çeşitli olarak oluşabileceği ve maliyet davranışlarının iyi bir biçimde analiz edilebilmesi için de işletmede oluşan maliyetleri ürün ve hizmetlere yüklemede kullanılacak maliyet sürücülerinin belirlenmesidir.

Stratejik faaliyet tabanlı maliyetleme ve stratejik faaliyet tabanlı yönetim anlayışları, işletme stratejilerinin belirlenmesi; ürün, müşteri, bölge vb. analizlerin yapılmasında kullanılan önemli araçlardır.

İşletmelerin sürdürülebilir rekabet avantajını yakalayabilmesi ve bunu belirli bir düzeyde tutabilmesi işletme faaliyetlerine müşteri açısından da bakmayı gerektirir. Bu anlamda üretim dışı maliyetlerin oluşmasında ve sürdürülebilir rekabette oldukça önemli bir yeri olan “lojistik faaliyetler “ön plana çıkmaktadır.

İşletmelerin rekabette bir adım öne geçebilmesi için kullanabilecekleri araçlardan biri de pazar yönlü stratejilerdir. Diğer bir değişle işletmeler müşterilerine artı değer katabilmek için ürün veya hizmetlerini doğru zamanda, doğru yerde ve doğru fiyatla müşterilerine sunabilmelidir.

İşletmelerin sürdürülebilir rekabetçi avantajlarını koruyabilmeleri ve değer zinciri boyunca faaliyetlerin etkinliğinin ölçülebilmesinde faaliyet tabanlı maliyetleme ve yönetim yaklaşımının ilişkili olduğu ve işletmenin etkinlik ve verimliliğinin geliştirilmesine katkıda bulunan diğer tekniklerden bazıları da; sürekli gelişim ve planlama, toplam kalite yönetimi, istatistiksel kalite kontrol yöntemleri, iş süreçleri analizleri ve değer mühendisliği programları olarak sıralanabilir.