Lojistik Maliyetlerinin Faaliyet Tabanlı Maliyetleme ile Hesaplanması

Geleneksel maliyet sistemleri, “az lot miktarlı sevkiyat” ve “siparişe üretim” gibi yapılan stratejik seçimlerin maliyetlere ve kârlılığa etkisini öngörmekte yetersiz kalmaktadır.

“Faaliyet Tabanlı Maliyetleme – FTM” yöntemi, sorunlara çözüm oluşturmak ve işletme içerisindeki farklı maliyet unsurlarını değerlendirebilmek üzere geliştirilmiş bir yöntemdir.

FTM uygulamasının son yıllarda lojistik işletmeleri, finans kurumları ve sağlık sektöründeki işletmeler tarafından da uygulandığı görülmektedir

FTM yönteminin geleneksel sistemlerden farkı, gider merkezleri üzerinde yoğunlaşmak yerine faaliyetleri esas alan bir yaklaşım sergilemesindedir.

Lojistik; işletmelerin müşteriler, nakliye şirketleri, depolama şirketleri, satıcılar, tedarik kaynakları vb. diğer üçüncü taraflarla sipariş işleme, siparişleri yerine getirme ve ürünleri müşterilere teslim etme gibi faaliyetlerde bu taraflarla karşı karşıya kaldığı bir ara yüz olarak görev yapmaktadır.

Faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminin amacı maliyet taşıyıcılarının tükettikleri faaliyetler ile bu faaliyetlerin kullanmış oldukları kaynaklar arasında ilişki kurabilmesidir.

Faaliyet tabanlı maliyetleme yönteminin uygulama aşamaları şunlardır: Lojistik Faaliyetlerin Gerçekleştirilmesi İçin Tüketilen Kaynakların Belirlenmesi, Lojistik Faaliyetlerinin Belirlenmesi, Maliyet Sürücülerin Seçimi, Lojistik Faaliyetlerinin Maliyetlendirilmesi

Günümüzde işletmelerdeki temel sorun işletmelerin lojistik faaliyetleri sonucu oluşan tüm maliyetleri tedarik kaynağından son müşteriye kadar olan süreçte tam ve doğru bir biçimde izleyememesidir.

Faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminin geleneksel muhasebe uygulamalarına göre daha mantıklı bir temele oturması bu sistemde her faaliyeti temsil edebilecek maliyet sürücülerinin kullanılıyor olmasındadır.

Geniş kapsamlı ve lojistiğin her türünü kapsamına alan lojistik faaliyetler; tedarikçilerden gelen ilk madde ve malzemelerin, yarı mamullerin, mamullerin alınması, depolanması, stokların yönetilmesi, siparişlerin hazırlanması, bunların dağıtılması vb. faaliyetlerden oluşmaktadır.

Lojistik faaliyetlerin yerine getirilmesiyle oluşan maliyetlerin FTM yöntemine göre hesaplanabilmesi aşağıdaki tabloda da gösterildiği gibi öncelikle bu faaliyetler için tüketilen kaynakların belirlenmesi çalışmasıyla başlar.

Maliyetleme çalışmalarındaki bir sonraki adım faaliyet maliyet sürücüleri yardımıyla maliyet taşıyıcılarına gerekli yüklemelerin yapılmasıdır.

Tablo 10. 3’ün ayrıntılı olarak incelenmesinden de anlaşılacağı üzere öncelikle kaynak maliyetleri kaynak maliyet sürücüleri yardımıyla faaliyetlere ve faaliyet maliyetleri de faaliyet maliyet sürücüleri yardımıyla maliyet taşıyıcılarına yüklenmiştir.

Tablo 10. 3’ te örnek olarak verilen lojistik hizmet sağlayıcı işletme öncelikle hizmet vermiş olduğu işletmenin ürünleri için stok girişi faaliyetini yapmaktadır. Stok girişi de; siparişlerin alınması, ürünlerin kontrol edilmesi vb. işlemleri içeren bir faaliyet alanıdır. İşletme aynı zamanda stok girişi yapmış olduğu ürünleri ilgili oldukları raflara alarak depolama hizmeti de vermektedir.

Depolama faaliyetinden sonra ise, dağıtım bölgelerine ve müşterilere göre sipariş hazırlama ve sevkiyat faaliyetini de yerine getirmektedir.

Lojistik hizmet sağlayıcı işletmelerin işletme içindeki lojistik faaliyetlerine ek olarak yapmış oldukları bir başka önemli faaliyet de ulaştırma faaliyetidir. Tablo 10. 3’te örnek olarak verilen lojistik hizmet sağlayıcı işletmenin merkez bölge için yapmış olduğu ulaştırma faaliyetinde kendi dağıtım filosunu kullanırken diğer bölgeler için taşeron nakliye firmalarıyla anlaşarak bu hizmeti verdiği görülmektedir.