Kültürlerarası İletişimde Enformasyon Sistemleri

Disiplinlerarası çalışmanın konusu olan kültürlerarası iletişim süreci anlaşılması ve kavramsallaştırılması zor bir alandır. Farklı kültürler üzerine yapılan bilimsel çalışma ve araştırmalar sonucunda bazı ortak kuramlar ve yaklaşımlar geliştirilmeye çalışılmaktadır.

Kültürlerarası iletişim alanında yapılan çalışmalar sonucunda ortaya konulan kuramlardan biri Amerikalı antropolog Edward T. Hall’ün Enformasyon Sistemleri Kuramıdır. Edward T. Hall bu kuramda, kültürel pratiklerin incelenebilmesine ve kültürlerin bilimsel şekilde analiz edilmesinde önemli katkı sağlamıştır.

Enformasyon Sistemleri Kuramı

Sermaye ve emek gücünün küreselleşmesiyle birlikte ve özellikle çeşitli nedenlerle ortaya çıkan göç, savaş, etnik çatışma, uluslararası turizm, toplumsal baskı/dışlama, ekonomik sorunlar ve eğitim gibi olgular farklı kültürler arası karşılaşmayı ve bir arada yaşamayı zorunlu kılan önemli etkenlerdir. Kısacası bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişme, küreselleşme, çokkültürlülük ve nüfus artışı gibi nedenler, kültürlerarası iletişimin artmasına yol açan etmenlerdir.

Sessiz Dil (The Silent Language)

"Kültürlerarası iletişim" teriminin ilk kez kullanıldığı, Hall'ün 1959 yılında yayımladığı The Silent Language (Sessiz Dil) adlı kitabı da alanın ilk çalışması olarak kabul edilir. Sessiz Dil, insan iletişiminin, özellikle proxemics (uzayın/mekanın iletişimi nasıl etkilediği) ve chronemics (zamanın iletişimi nasıl etkilediği) gibi gizli boyutlarını ortaya koymaktadır (Rogers, Hart ve Miike, 2002).

Proksemide dört alan bulunur:

Mahrem/özel Alan (Intimate space ): İletişim sürecinde kişiler arasındaki mesafe 46 santimetreye kadar olan alandır. Bu alanda kişiler fiziksel ve duygusal olarak güvendedir.

Kişisel Alan (Personal space ): Fiziksel olarak 46 cm - 1.2 metre arası bir mesafedir. Aile üyelerinin dışındaki yakın arkadaşlarla ya da kişilerle paylaşılan alandır.

Sosyal Alan (Social space ): 1.2 metre arası ile 3.7 metre arası alanda ise görece daha resmi ilişkilerin yaşanır.

Kamu Alanı (Public space ): 3.7 metre ile sonrası alandır. Örneğin kamusal alandaki alışveriş merkezlerinde, kitabevlerinde, rekreasyon alanlarında ya da sinemadaki insanlarla bir arada olduğumuz alandır.

Gizli Boyut (The Hidden Dimension)

Hall’ün ortaya koymuş olduğu Enformasyon Sistemi, on ana mesaj sistemine ayrılmaktadır. Bu maddeleri Kartarı şöyle açıklamaktadır:

(Hall, 1959: 62-81; Hall’den aktaran Kartarı, 2006:45- 57; http://ıshkbooks/hall): Etkileşim, toplumsal yaşam, geçimini sağlama, iki cinsiyetlilik, mekan kullanımı, zaman kullanımı, öğrenme, oynama, savunma ve maddeden yararlanma.

Etkileşim : Dil ve sembol gibi etkileşim formlarını kullanan bireylerin gerçekleştirdiği etkileşim, belli bir zaman ve mekanda gerçekleşir.

Toplumsal Yaşam: Dünya kurulduğundan beri en karmaşık toplumsal yaşama sahip olan canlı insandır.

Geçimini Sağlama: Biyolojik bir canlı olan insanın yaşamını sürdürmesi için geçimini sağlaması en temel ihtiyaçtır. İki Cinsiyetlilik (Kadın ve Erkek): İnsan biyolojisi çok sayıda ve farklı gen kombinasyonundan oluşur. Aynı zamanda insanlığın ortaya çıktığı günden beri uygarlıkların gelişiminin sonucunda nesiller arasında önemli farklılıklar da olmuştur.

Mekân Kullanımı: Her canlının kendine ait bir alanı olmuştur. İnsanlık tarihi boyunca mekanı (bölgeyi ya da alanı) belirleme ve mekanı yabancılardan koruma önemli olmuştur.

Zaman Kullanımı: Hall’e göre zaman, anlamı ileten ve etkinlikleri düzenleyen “sessiz bir dil” olarak işle görmektedir. Ayrıca her türlü iletişim süreci kültür tarafından şekillendirilir.

Öğrenme: Kültür “öğrenilmiş ve paylaşılan davranış” olduğundan, kültürün geri kalanı kişinin öğrenme şeklini yansıtır. Kısacası, öğrenme, yaşamın temel etkinliklerinden biridir. (Hall, 1959: 71).

Oynama: Bu maddede belirtilmek istenen temel nokta oyun ile iletişim davranışı arasında önemli bir ilişki bulunur.

Savunma: İnsanlar için savunma kendini ve topluluğunu koruma tarih boyunca önemli bir faaliyet olmuştur. Savunma, yalnızca savaş gibi olağanüstü durumlarda değil, gündelik hayatın çoğu alanındaki bir gereksinimdir.

Maddeden Yararlanma: Diğer canlılardan farklı olarak insanın çevreye, yani doğaya uyum sağlayabilmesi, kendi yaşam araçlarını ve aletlerini yapması gerekmektedir.

Bağlam ve Anlam İlişkisi

Edward T. Hall (1976) Beyond Culture adlı kitabında belirtilen bağlamın rolünün önemi, iletişim alanında yaygın şekilde kabul görmektedir. Hall’ün yüksek (high-context) ve düşük (low-context) bağlamı, kültürlerarası iletişim literatüründe en çok kullanılan terimlerden biridir.

Yüksek Bağlamlı Kültür: Birçok şey doğrudan ifade edilmeden kabul edilebiliyor. Yani iletişim sürecinde mesajın çok azının kodlandığı bir kültürdür. Yüksek bağlamlı kültürde, dikkate alınması gereken ve insanların kuralları anlamasına yardımcı olan birçok bağlamsal unsur vardır.

Düşük Bağlamlı Kültür: İletişim süreci daha çok yazılı dil üzerinden gerçekleştirilir. Daha resmî bir iletişim biçimine sahiptir. Diğer bir özelliği ise kısa süre içerisinde değişime uğrayabilir.