Failin Tehlikeliliği

Tehlikelilik Kavramı

Tehlikelilik muğlak bir kavramdır. Günlük kullanımda zarara yol açmaya elverişli olan durumlara tehlike, bu hâlde bulunan kişi veya şeye ise tehlikeli denilmektedir. Kriminolojik anlamda failin tehlikeliliğinin belirli emarelerle desteklenmesi ve tür ve niteliğinin tespit edilmesi gerekir.

Tehlikeli Kişiler

Bazı kişilerin tıbbi ve sosyal açıdan tehlike hâli içinde bulundukları kabul edilmektedir. Bunlara kıskançlar, paranoyaklar, alkolikler, kumarbazlar, akıl hastaları, toksikomanlar, serseriler, dilenciler ve davranış bozukluğu gösteren küçükler örnek verilebilir.

Tehlikeliliğin Belirtileri

Tehlikeli hâlin belirtileri konusunda Osvaldo Loudet tarafından yapılan tıbbibiyolojik/psikolojik emareler, sosyal/sosyolojik emareler ve hukuksal/kanuni emareler ayrımı günümüzde de kullanılmaktadır.Tehlikeli hâlin biyolojik belirtileri, kişinin bedensel veya ruhsal yönden bozukluğunu, tutarsızlığını, hastalığını ortaya koyan işaretlerdir. Biyolojik belirtiler bedensel özelliklerden, yaştan veya cinsiyetten kaynaklanabilir.Tehlikeli hâlin sosyolojik belirtileri, suçlunun mensubu olduğu toplumsal çevrede yer alan ve suça yöneltici nitelik taşıyan her türlü emaredir. Kişinin içinde bulunduğu sosyal ve kültürel çevrenin suça ve suçluluğa etki ettiği kabul edilmektedir. Tehlikeliliğin hukuki emaresi ise kanunda fiilin suç oluşturduğu yazmasına ve bilinmesine rağmen failin kanunu ihlal etmekten imtina etmemesidir.

Tehlikelilik Türleri

Tehlikelilik türleri öğretide birkaç ayrımla ele alınmaktadır. Bunlardan ilki, suçtan önceki ve sonraki tehlikelilik, ikincisi teşhis edilebilen ve teşhis edilemeyen tehlikelilik, üçüncüsü ise akut ve kronik tehlikelilik ayrımıdır. Suç öncesi (ante delictum) tehlikelilik, bir kimsenin tehlikeli olup olmadığını saptarken suç işlemesi koşulunun aranmamasıdır.Suç sonrası (post delictum) tehlikelilik ise bir kimsenin tehlikelilik hâlinin en azından bir suçun icra hareketlerine başlamış olması dolayısıyla cezalandırılabilir alana girmesiyle ölçülmesi anlamına gelir. Teşhis edilebilen tehlikelilik, bir kimsenin suç işleyeceğinin önceden tahmin edilebilmesidir. Bu hâlde önleyici tedbirlerin alınması mümkün olabilmektedir. Teşhis edilemeyen tehlikelilik ise bir kimsenin suç işleyeceğinin önceden tahmin edilememesidir. Bir suç işlemeyi planlayan kişinin, sonucunu tahmin ettiği suça ilişkin planı uygulamaya koyma isteğine akut tehlikelilik denilmektedir. Kronik tehlikelilik ise suç işlemenin sebebini oluşturan emareleri geçici olmayacak biçimde bünyesinde taşıyan kimsenin hâline denir.

Tehlikeliliğin Tespiti

Kişinin tehlike hâlinin belirlenmesinde sezgisel, istatistik, klinik ve mahkeme uygulaması olmak üzere dört tür yöntem uygulanmaktadır. İstatistik yönteminde failler, kişilik özelliklerine ve sosyal yaşam tarzlarına göre gruplandırılmakta, çeşitli veriler doğrultusunda failin mensubu olduğu gruba göre tehlikeli olup olmadığı saptanmaktadır. Klinik yönteminde failin kişiliği ve tehlikeliliğine dair belirtiler, tıbbi- psikolojik ve kriminolojik vasıtalarla araştırılmaktadır. Mahkeme uygulaması yönteminde ise tıpkı sezgisel yöntemde olduğu gibi tehlikelilik hakkındaki tespit mahkeme tarafından yapılmaktadır. Sezgisel yöntemden farklı olarak mahkeme bu tespitini, önceden vermiş olduğu kararlara kıyasla ortaya koymaktadır.

Tehlikeli Hâli Ortaya Çıkarmaya Yarayan Vasıtalar

Müstakbel suçluyu tahmin ve teşhis noktasında Amerikalı karı-koca Glueck'lerin çalışmalarına atıf yapılmaktadır. Sheldon ve Eleanor Glueck tarafından oluşturulan prognostic metodun suç tahmini konusunda en ileri tekniklerden biri olduğu kabul edilmektedir.

Tehlikeli Suçluların Ceza İnfaz Kurumlarında Sınıflandırılmas

Öğretide ceza infaz kurumlarında bulunan tehlikeli suçluların, toplumun bu nitelikteki kişilere bakış açısı dikkate alınmak suretiyle iki yöntemle tasnif edilebileceği ifade edilmektedir. Bunlardan ilki toplama, ikincisi dağıtma yöntemidir. Toplama yönteminde tüm tehlikeli suçluların tek bir ceza infaz kurumuna yerleştirilmesinden, dağıtma yönteminde ise tehlikeli suçluların farklı ceza infaz kurumlarına gönderilmesinden söz edilir.