Ekonomik Etkenlerin Suça Etkisi

Suç ile Ekonomi Arasındaki İlişki Kayıt dışı ekonomik faaliyetler çok boyutludur ve birbirinden farklı birçok yasal ya da yasaya aykırı faaliyet kayıt dışı ekonominin kapsamındadır. Kayıt dışı ekonomi enformel ekonomi ve suç ekonomisi olmak üzere iki ayrı faaliyet alanını içermektedir.

Enformel ekonomi Enformel ekonomi faaliyetleri çeşitli şekillerde gerçekleştirilebilir. Ticari, zirai, mesleki veya sair şekilde faaliyet gösteren vergi mükellefi olan kişiler gizlice enformel faaliyette bulunabilir. Mükellef kaydı olmayan, vergiye tabi olması gereken her türlü gelir getirici faaliyet ya da işlemler şeklinde de olabilir.

Suç ekonomisi Suç ekonomisi yasalara, ahlaka ve geleneklere aykırı faaliyetlerden oluşmaktadır. Suç ekonomisi ekonomik suç olarak kabul edilen suçlardan elde edilen gelir, para ve mal akımını içermektedir. İktisadi, ticari ve mali suçların tümü ekonomik suçtur.

Enformel ekonomi ve suç ekonomisi kayıt dışı ekonominin kapsamındadır. Ancak enformel faaliyetler yasa dışı değildir. Suç ekonomisi ise yasa dışı faaliyetlerden oluşmaktadır. Enformel ekonomi piyasasını muhasebe kaydına geçirilmeden işleme sokulan olağan ve yasak olmayan mallar oluşturmaktadır. Suç ekonomisini ise; uyuşturucu madde ve/veya silahın denetimsiz üretimi ve/veya ticareti, çocuk işçilerin yasa dışı kullanılması, fikri ve sınai hakların ihlal edilerek üretim yapılması gibi yasa dışı faaliyetler oluşturmaktadır. Suç ekonomisine konu faaliyetler yasa dışı yapılmamaktadır. Bu faaliyetlerin bizatihi kendisi yasa dışıdır.

Suçun Ekonomik Analizi Suçun ekonomik analizi suçlunun davranışını Rasyonel Tercih Teorisi, Fayda-Maliyet Analizi ve Dışsallık Analizi aracılığıyla incelemektedir.

Rasyonel Tercih Teorisi Rasyonel Tercih Teorisi Witte ve Tauchen tarafından ileri sürülmüştür. Suç zaman alan ve getirisi olan bir eylem olarak tanımlanmış ve bu yönleriyle işe benzetilmiştir. Ekonomik akılcılık kişinin kararları arasında uyum olmasıdır. Kararları arasında uyum olan kişi ekonomik olarak da akılcı davranmaktadır, başkaları tarafından kişinin davranışlarının mantıksız bulunması önemli değildir.

Ekonomik akılcılık bu anlamda subjektiftir, başkalarının kişinin davranışını onaylamasına gerek yoktur. Ekonomik akılcılık kavramı yoluyla suç davranışının kendi içinde uyumlu olup olmadığı incelenmekte ve akılcı olup olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Fayda maliyet analizi Suçun ekonomik analizinin temeli fayda maliyet analizine dayanmaktadır. Fayda maliyet analizine göre suç dolayısıyla elde edilen faydanın, yasal faaliyetlerden elde edilen faydadan ve suç önleme maliyetinden yüksek olması gerekmektedir.

Dışsallık analizi Suç ekonomisi bakımından dışsallık suçluların gerektiği gibi cezalandırılmadığında veya suçluluk eyleminin bütün sonuçlarını ödemediklerinde söz konusu olmaktadır. Dışsallık sonucunda marjinal sosyal maliyet, marjinal özel maliyetten büyük olmalıdır. Suç oranının yüksek olduğu veya arttığı bir toplumda bireyler ve devlet çeşitli maliyetlere katlanmaktadır. Devlet suçu önlemek için sosyal refahı sağlamak ve suç işleyen suçluyu cezalandırmak zorunda olduğu için suç işlenmeden önce ve işlendikten sonra çeşitli maliyetlerle karşılaşmaktadır.

Suçun Ekonomik Analizinde Temel Bileşenler Suçun ekonomik analizinde suç piyasası incelenmektedir. Suç piyasası somut maddi varlığı olan bir ortam değildir. Yasa dışı işlemlerin alımı ve satımı yapılmamaktadır. Suç piyasası soyut bir kavramdır. Üretici ve tüketicilerin tüm davanışlarının göreli fiyat uyumlandırmalarıyla koordine edildiği varsayılmaktadır.

Suç arzı suçlu tarafından gerçekleştirilmektedir. Suç talebi ise suça maruz kalan bireyler, suça maruz kalan devlet ve toplum, suç sonucu elde edilen mallara doğrudan talepte bulunan yasa dışı kişiler tarafından gerçekleştirilir.

Suçu İnceleyen Ekonomik Modeller Suçun ekonomik modelleri suçun parasal bir getirisinin olduğunu öngörmektedir. Suçun ekonomik modeline suç iktisadı da denmektedir. Suçun ekonomik modeline göre suç, iş gibi zaman alan ve geliri olan bir aktivitedir. Dolayısıyla iş ve suç birbiri yerine ikame edilebilmektedir. Bu nedenle suçun ekonomik modelleri iş gibi suç modelleri olarak da anılmaktadır.

Suçun ekonomik modelleri geleneksel ekonomik model, beklenen fayda modelleri, Becker’in Modeli, Ehrlich’in Modeli , Heineke’nin Modeli, Schmidt ve Witte’nin Modeli ve Beklenti Teorisi'dir.