Kimyasal Maddelere Karşı Acil Yardım

Kimyasal maddelerle çalışıldığında veya çalışılan ortamda kimyasal maddeler bulunduğunda meydana gelebilecek kazalar esnasında yapılması gereken müdahaleleri bilmek oldukça önemlidir. Laboratuvar ortamlarında en çok karşılaşılan kazalar; kimyasalların solunumu veya emilimi yoluyla gerçekleşen zehirlenmeler, kimyasal menşeli yanıklar, yangınlar, kazayla vücudun bir kısmında gerçekleşen kesikler ve patlamalardır.

İşveren iş yerindeki tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanacak kaza, olay ve acil durumlarda yapılacak işleri önceden belirleyen bir acil eylem planı hazırlamak ve planın gerektirdiği düzenlemeleri yapmakla sorumludur. İş yerlerinde belli aralıklarla acil eylem planı ile ilgili uygulamalı eğitim ve tatbikat yapmak ve uygun ilk yardım imkânları sağlamak günümüzde mecburiyet arz etmektedir.

Kimyasal maddelerin özelliklerini bilmek çok önemlidir. Taşıma, depolama, zararlı içerik, ilk yardım gibi kimyasal bir madde ile ilgili bütün bilgiler güvenlik bilgi formlarında yer almaktadır. Herhangi bir kimyasal madde ile çalışmadan önce bu bilgilerin öğrenilmesi gerekmektedir. Aksi hâlde muhatap olunan kimyasal maddeden kaynaklanan basit bir olay bile tehlikeli hâl alabilir.

Kimyasal maddelerin bulunduğu kaplar üzerinde etiketler bulunmaktadır. Bu etiketlerde kimyasal maddenin özellikleri, tehlike sembolleri, risk ve güvenlik bilgileri yer alır. 2009 yılında Avrupa Birliği tarafından getirilen yeni bir tüzük ile (CLP tüzüğü) kimyasal madde etiketleri yenilenmiştir. Etiketlerde bulunan tehlike sembollerinin yerini piktogramlar, risk ve güvenlik bilgilerinin yerini ise tehlike (H) ve önlem (P) bilgileri almıştır.

Kimyasal maddelerle kurallara uygun olarak çalışılmadığında kazalar kaçınılmaz olacaktır. Bu kazalar çok basit olabildiği gibi ciddi sonuçlara da sebebiyet verebilir. Bütün önlemlere rağmen kimyasal bir maddeden kaynaklanan kazalarla (zehirlenme, yaralanma, yangın gibi) karşılaşılması muhtemeldir. Kaza anında da yapılması gereken bir takım acil yardım müdahaleleri bulunmaktadır. Kazanın kaynağını oluşturan maddenin türüne göre müdahale yapılmalıdır. Bu yüzden kimyasal maddelerin özelliklerini önceden bilmek oldukça yardımcı olacaktır. Kazaya maruz kalan kişiyi yapılan müdahale her zaman kurtarıcı olamayabileceğinden, kişi muhakkak bir sağlık kuruluşuna götürülmelidir.

Kimyasal maddelerin birçoğu yanıcı özelliğe sahip olup (aseton, etilalkol, dietileter vb.) bu gibi maddelerin bulunduğu ortamlarda oldukça dikkatli olmak gerekmektedir. Yangınlar, A sınıfı, B sınıfı, C sınıfı ve D sınıfı olmak üzere dört alt başlık altında gruplandırılırlar.

Yangın södürme yöntemleri olarak; soğutma; burada en çok kullanılan su ile soğutmadır. Su, yangın ortamına püskürtülerek ya da kütlesel olarak gönderilir. Isının düşürülmesi ve oksijenin azaltılarak yangının söndürülmesi prensibine dayanır. Suyun kullanılamadığı soğutma işlemlerinde yanıcı maddeyi dağıtma yöntemi kullanılır. Diğer yöntemler ise havayı kesme, su, karbondioksit gazı, köpük ve Heptafloropropan (HFC-227) kullanmaktır.