Kimyasal Tehlikelerin Değerlendirilmesi ve Kontrol

Tehlikeli kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunması veya bu maddelerle doğrudan temas ile yapılan işlerde sağlık ve güvenlik açısından oldukça büyük riskler bulunmaktadır. Bu yüzden bu tür ortamlarda çalışmaya başlanılmadan önce ortamdaki tehlikelerin tanımlanması ve risklerin belirlenmesi gerekmektedir. Aksi hâlde kazaların meydana gelmesi ve beraberinde maddi ve manevi kayıpların olması kaçınılmazdır. Kimyasal maddelerde risk değerlendirmesi yapılırken, kimyasal maddenin mesleki maruziyet sınır değeri dikkate alınmalıdır. Çünkü kimyasal bir maddenin insan sağlığına zararlı olarak karşımıza çıkması vücuda alınan miktarla doğrudan ilgilidir.

Tehlikeli kimyasallara maruz kalındıktan sonra cilt yanıkları veya tahrişler, zehirli gazların solunmasından sonra bilinç kaybı, zehirli gaz solunumu süresince baş ağrısı veya bulantı gibi akut belirtiler, zehirli bir maddenin cilde teması yoluyla zehirlenme, astım, deri iltihabı, kanserojen bir maddeye maruz kaldıktan yıllar sonra ortaya çıkabilen kanser vakaları, mutajenik bir maddeye maruz kaldıktan yıllar sonra ortaya çıkabilen genetik hasarlar gibi sorunlar meydana gelmektedir. Bu yüzden işveren, iş yerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde bulunması hâlinde, çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden olumsuz etkilerini belirlemek ile yükümlüdür.

Kimyasal maddelerle çalışmalarda risk değerlendirmesi yapılırken; kimyasal maddenin sağlık ve güvenlik yönünden tehlike ve zararları, imalatçı, ithalatçı veya satıcılardan sağlanacak Türkçe malzeme güvenlik bilgi formu, maruziyetin türü, düzeyi ve süresi, kimyasal maddenin miktarı, kullanma şartları ve kullanım sıklığı, kimyasal madde için mesleki maruziyet sınır değerleri ve biyolojik sınır değerleri, alınan ya da alınması gereken önleyici tedbirlerin etkisi, varsa, daha önce yapılmış olan sağlık gözetimlerinin sonuçları, birden fazla kimyasal madde ile çalışılan işlerde, bu maddelerin her biri ve birbirleri ile etkileşimleri gibi hususlar dikkate alınmalıdır. Ayrıca risk değerlendirmesi yapılırken, fabrika operatörleri, bakım çalışanları, temizlik çalışanları, yükleniciler, ziyaretçiler gibi etkilenebilecek herkes göz önünde bulundurulmalıdır. İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğünün yürürlüğe girmediği iş yerleri için, bakanlık tarafından yayınlanan risk değerlendirmesinin yerine kullanılamayan fakat çalışma ortamını iyileştirmeye yönelik kontrol listeleri bulunmaktadır.

Tehlikeli kimyasal maddeleri içeren yeni bir faaliyete başlanabilmesi için risk değerlendirmesi yapılmalı ve gerekli tüm önlemler alınmalıdır. Tehlikeli kimyasal maddelerin kullanıldığı işyerlerinde çalışanları sağlık ve güvenlik yönünden tehdit eden riskler çeşitli önlemlerle yok edilebilir ya da en aza indirilebilir.

Kimyasal bir maddeyle maruziyetin önlenmesi ya da azaltılması için kontrol edilmesi şarttır. Tehlike veya tehlike kaynaklarının ortadan kaldırılması (eleme), tehlikeli maddenin tehlikeli olmayanla veya daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi (ikame), riskler ile kaynağında mücadele edilmesi gibi kontrol uygulamaları ile tehlikeli kimyasalların bulunduğu ortamdaki çalışanların sağlık ve güvenlikleri korunmuş olacaktır. Mevzuatlar gereği, iş yerinde kimyasal maddelerin kullanımı veya varlığından kaynaklanan riskleri değerlendirmek ve gerekli önlemleri almak işverenlerin yasal yükümlülükleri arasındadır.