Güney Afrika’da Spor Yönetimi

Giriş

Güney Afrika Cumhuriyeti, Afrika kıtasının güneyinde yer alan yasama (Cape Town), yürütme (Pretoria) ve yargı (Bloemfontein) başkentleri olmak üzere 3 başkenti olan Federatif Cumhuriyet yönetim sistemine sahip bir Afrika ülkesidir. Güney Afrika çok kültürlü bir konumdadır ve birçok etnik grubu topraklarında barındırır. Farklı etnik gruplar ve topluluklar aynı topraklarda yaşıyor olsalar dâhi geçmişte Apartheid politikasıyla yönetilmişlerdir. Apartheid politikası 1948-1994 yılları arasında resmi devlet politikası olarak iktidarda bulunan hükümet tarafından uygulanan ve ırksal ayrımcılığı savunan bir sistemdir. Avrupa kökenli beyazlar tarafından beyaz ırkın diğer ırklardan üstün olduğunu savunan bir ideolojidir. Uzun yıllar boyunca Güney Afrika’da beyaz ırkın üstünlüğüyle yönetilen bir devlet sistemi hüküm sürmüştür. Ancak Apartheid politikası günümüzde geçerliğini yitirmiştir buna rağmen Güney Afrika’da yaşayan bireyler kendisini belirli bir gruba üye hissetmektedir ve toplumdaki bu farklı gruplar birbirlerinden ayrı alanda yaşamaktadırlar. 1991 yılına kadar Güney Afrika Cumhuriyeti anayasası tarafından belirlenmiş dört büyük sınıf bulunuyordu. Bunlar; siyahlar, beyazlar, renkliler ve Asyalılar olarak adlandırılıyordu. Günümüzde artık bu ayrım anayasada yer almasa da toplumdaki gruplar hâlâ bu ayrıma göre yaşamaktadırlar. Farklı etnik grupların olması sebebiyle ülkenin 12 resmi dili bulunur.

Güney Afrika’nın spor yönetim sistemi ve yapısı, ülkenin bölünmüşlüğünü, Apartheid politikası geçmişinin izlerini ortadan kaldırmak ve sporun rekabetçi, kapsayıcı çerçevesinden faydalanarak toplumsal birlik oluşturmak düşüncesi üzerine kuruludur. 1994 yılında demokrasiye geçişle birlikte spor hizmetlerinin sunulmasında kapsayıcı ve tüm toplulukların beklentilerini karşılamayı hedefleyen politikalar geliştirilmeye başlanmıştır.

Güney Afrika'da Spor Sistemi ve Spor Organizasyonlarının Yapısı

Güney Afrika’da spor yönetimi 2003 yılında rasyonalize edilerek iki makro spor kurumunun içerisinde yedi bağımsız spor kurumu olarak şekillendirilmiştir. Yedi bağımsız spor kurumu şunlardır; Güney Afrika Spor ve Rekreasyon Kurumu (Ulusal anlamda sorumlu birim), Güney Afrika Sporları Komisyonu (spor yönetiminin bağımsızlığını ve çıkarlarını temsil eder), Güney Afrika Millî Olimpiyat Komitesi, Güney Afrika Paralimpik Komitesi (tüm engelli sporlarını temsil eder), Güney Afrikalı Milletler Topluluğu Spor Federasyonu (Sadece Milletler topluluğu oyunlarını temsil eder), Güney Afrikalı Öğrenciler Spor Birliği (Kolejler ve üniversiteler gibi akademik kurumları temsil eder), Okul Sporları Federasyonu (Okul sporlarını temsil ve koordine eder). İki makro spor kurumu ise Spor ve Rekreasyon Dairesi ile Güney Afrika Spor Konfederasyonu ve Olimpiyat Komitesi (SASCOC)’dir.

Güney Afrika’da 1990’ların ortalarında beden eğitimi dersi eğitim müfredatından çıkarılmıştır. Sivil toplum kuruluşları ülkenin spor alanında en büyük ivmeyi kaybettiği noktanın bu olduğunu düşünmektedirler.

Okullardaki beden eğitimi dersinin eksikliği, fiziksel aktiviteye katılan öğrencilerin azalmasına sebep olmuştur. Karşılaşılan bu sorunlar ve fiziksel aktivitenin bireyler için öneminin bilinmesinden dolayı beden eğitimi dersinin yeniden müfredatta yer alması gerekliliği tartışılmaya ve sık sık gündeme getirilmeye başlamıştır. Öğrencilerin haftalık en az bir saat tercihe bağlı ders dışı aktivite yapması zorunluluğu getirilmiştir ancak 2012 yılında müfredat geliştirilmesi politikası gündemine dâhil edilmiştir.

G.Afrika'da Spora Finansal Destek

Güney Afrika’da spor kamu ve özel sektör işbirliğinde finanse edilmektedir. Spora ayrılan bütçenin büyük çoğunluğu ulusal devlet bütçesinden karşılanır. % 1 gibi bir kısmı yerel yönetimlerden tahsis edilir. Spora ayrılan devlet bütçesinin büyük çoğunluğu tesis yapımı ve kırsal alanlardaki spor kalkınma planlarına harcanmaktadır. Kırsal alanlardaki kalkınma planlarına ayrılan bütçe toplam bütçenin yaklaşık % 15’ini oluşturmaktadır. Daha fazla bütçe ayrılması konusunda da Eğitim Bakanlığı ile lobiler yapılmakta ve bütçe artırımı istenmektedir.

G.Afrika'da Spora Katılım

Güney Afrika'da spora katılım oranları incelendiğinde 50 milyon nüfusa sahip olan ülkede spora katılan bireylerin oranı sadece nüfusun % 25’ini oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra yaklaşık % 24’lük bir kısmın daha önce hiçbir spor ile ilgisi veya ilişkisi bile olmamıştır. Bunun en önemli sebebi okul sporlarının eksikliğidir. İstatistiklere göre yetişkinlerin spora katılım oranları gençlerin spora katılım oranlarından daha yüksektir. Güney Afrika’da popüler olan bazı sporlar bulunur, bu sporlara katılım oranları, genel spora katılım oranının büyük çoğunluğunu oluşturmaktadır. Bu spor dalları; futbol, koşu, yüzme’dir. Bunların dışında daha az popüler olan ancak katılım gösterilen bazı sporlar da şöyledir; yürüyüş, fitness ve aerobik. Özellikle son yıllarda yürüyüş gruplarına katılımda ciddi artışlar olduğu görülmektedir. Bunun dışında özel fitness salonlarına üyeliklerde ve bu salonlarda spora katılım oranlarında da belirgin derecede artışlar olmuştur.

Güney Afrika ve Türkiye Spor Yönetim Sisteminin Karşılaştırılması

Güney Afrika ve Türkiye spor yönetimi incelendiğinde ve karşılaştırıldığında Güney Afrika henüz gelişmekte olan bir spor yönetim sistemine sahiptir. Politikalar, ek mevzuatlar, denetleme organları ve sporu geliştirme projeleri ile ülkeye uyumlu ulusal bir spor yönetim sistemi oluşturma idealleri bulunmaktadır. Türkiye’de ise bu süreç 1930’lu yıllarda başlamış ve sistemsel olarak koordineli bir biçimde yürütülür hale gelmiştir.