Meksika’da Kamu Yönetimi
Amerika kıtasının, Latince kökenli diller konuşulan, Katolik inanç sisteminin hakim olduğu Avrupa devletleri tarafından keşfedilen, fethedilen ve sömürgeleştirilen bölgelerine Latin Amerika denmektedir.
Meksika, coğrafi açıdan Kuzey Amerika’da yer almaktadır.
Kısaca Meksika olarak tanınan ülkenin resmi adı 1917 Anayasası’nın kabulünden bu yana Meksika Birleşik Devletleri’dir.
Meksika Birleşik Devletleri, 12 milyonun üzerinde yerlinin 58 farklı dil konuştuğu çok kültürlü ve etnik çeşitliliğe sahip bir ülkedir.
Meksika’da Aztek, Maya, Olmek ve Toltek gibi Kolomb öncesi uygarlıklarla, İspanyolların aktardığı Avrupa gelenekleri ve Uzak Doğu’dan gelen Asya etkisi harmanlanmıştır.
Anayasal açıdan laik bir ülkedir.
Ülkenin başkenti 10 milyonu aşkın nüfusa sahip olan Meksiko Şehri’dir.
Genelde Latin Amerika ülkelerinden, özelde ise Meksika’dan Amerika Birleşik Devletlerine yönelen sürekli bir göç hareketi bulunmaktadır.
Yönetim Tarihi ve Geleneği
Aralarında Olmek, Toltek, Teotihuacan, Zapotek, Maya ve Aztek uygarlıkları da bulunan birçok kadim medeniyetin beşiği olan Meksika, 1517 yılından itibaren İspanyol fatihlerin ilgi alanına girmiştir.
1521'de Aztek İmparatorluğu’nun başkenti Tenochtitlán’ın ele geçirilmesiyle bölgede üç yüz yıl sürecek olan sömürge düzeni tesis edilmiştir. Bölgeye yeni sahipleri tarafından “Nueva España” (Yeni İspanya) adı verilmiştir.
1535 yılından itibaren İspanya’nın Amerika topraklarındaki ilk “Kral Naipliği” olmuştur. Meksika, 1821 yılı itibarıyla İspanya’dan bağımsızlığını kazanmıştır.
Siyasal Sistem ve Örgütlenme
Halen, 5 Şubat 1917'de kabul edilen Anayasa ile yönetilen Meksika, demokratik, laik, federal ve temsil esasına dayalı bir cumhuriyettir.
Meksika 1930-2000 yılları arasında aralıksız olarak 70 yıl Kurumsal Devrimci Parti tarafından yönetilmiştir. 2000 yılı Cumhurbaşkanlığı seçimleriyle ilk kez farklı bir parti iktidara gelebilmiştir. Bu tarihten itibaren iktidar sürekli olarak el değiştirmiştir.
Meksika Birleşik Devletleri, federal bir devlet yapılanmasına sahiptir. Gerek federal devlet gerek eyalet yönetimleri kuvvetler ayrılığı ilkesini benimsemiş olup yasama, yürütme ve yargı erklerine sahiptirler.
Anayasa’ya göre, yasama erki bir kişinin uhdesine devredilemez.
Yasama
Federal devletin yasama erki, iki meclisli Ulusal Kongre tarafından temsil edilmektedir. Ulusal Kongre’nin bir diğer adı da Birlik Kongresi’dir. Kongre 128 üyeli Senato ve 500 üyeli Millet Meclisi’nden oluşmaktadır.
Eyaletlerde yasama erkini temsil eden kurumlar ise Eyalet Kongreleridir.
Yürütme
Anayasa uyarınca yürütme erki ülkede Meksika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı tarafından temsil edilir. Cumhurbaşkanı; yürütmenin başı, Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Silahlı Kuvvetlerin Başkomutanı’dır.
Cumhurbaşkanı doğrudan seçim yöntemiyle halk tarafından altı yıllık bir görev dönemi için seçilir.
Cumhurbaşkanının yeniden seçilme imkanı yoktur.
Meksika hükümet sisteminin başkanlık sistemi olduğu söylenebilir. Ancak hükümet sisteminde Cumhurbaşkanı’nın yetkilerini sınırlandırmaya ve gücünü dengelemeye yönelik düzenleme ve mekanizmalar da bulunmaktadır.
Yargı
Meksika Birleşik Devletleri Anayasası uyarınca yargı erkini temsil eden kurumların en üstünde Yüksek Adalet Divanı bulunmaktadır.
Kamu Yönetiminin Örgütlenmesi
Meksika Birleşik Devletleri Anayasası, “Cumhuriyetin, bir federasyon çerçevesinde birleşmiş, özgür ve egemen devletlerden oluşan temsili, demokratik ve federal bir devlet” olduğunu ifade etmektedir.
Ülkede her bir eyaletin kendi Anayasasını oluşturma ve Anayasasında değişiklik yapma usulünü belirleme hakkı bulunmaktadır. Bununla birlikte Federal Anayasa, federe devletlerin yapı ve işleyişlerini belirleyecek Anayasaların ana hatlarını ve sınırlılıklarını belirlemiştir. Federal organlara ve yönetime tanınan önemli yetkiler nedeniyle Meksika’nın federal sisteminin bazı açılardan merkeziyetçi bir görünüm sergilediği de söylenebilir.
Cumhurbaşkanı yürütme görevini Devlet Sekreteri unvanı verilen bakanlardan oluşan bir Kabine (Federal Hükümet) aracılığıyla da yerine getirir.
Meksika 32 eyaletten (federe devlet) oluşan (31 eyalet ve başkent Meksiko Şehri) bir federasyondur.
Her eyaletin hükümeti iç işlerinde özerk ve bağımsızdır. Eyaletlerde yürütme, eyalet valilerince temsil edilir ve yerine getirilir.
Her eyalette yaşayan nüfus, kendi valisini (yürütme) ve kendi eyalet meclisinde (yasama) görev yapan milletvekillerini özgür iradesiyle seçer.
Ülke başkenti, Federal Bölge olarak da anılır.
Eyalet Meclisleri kendi bölgelerinin ihtiyaçlarına ve koşullarına uygun bir Anayasa ve gerekli gördükleri yasaları çıkarmakta özgürdürler. Her bir eyaletin kendi başkenti bulunur ve her eyalet belediyeler tarafından yönetilen illere ayrılmıştır. Bu idari yapıların toplam sayısı 2481’dir.
İllerde en yüksek idari makam Belediye Meclisi Başkanı’dır. Hem bu meclisin başkanı hem de belediye meclisinin üyeleri doğrudan halkın oylarıyla üç yıllığına göreve gelir.
Meksika-Türkiye İlişkileri
Meksika’nın Osmanlı İmparatorluğu ile olan resmi ilişki sayılabilecek ilk teması 1864 yılına aittir.
Cumhuriyet dönemi açısından bakıldığında ise Meksika ile ilişkilerin başlangıcı 25 Mayıs 1927 tarihinde imzalanan bir Dostluk Anlaşmasına dayanmaktadır.
Meksika, halihazırda Latin Amerika’da en çok ihracat yaptığımız ülkedir.
Karşılaştırmalı Yönetim Çalışmaları Açısından Meksika'nın Önemi
Karşılaştırmalı kamu yönetimi alanı açısından bakıldığında Meksika’nın önemi, ülkenin genelde bölgedeki tarihi, coğrafi, idari ve kültürel önemiyle doğru orantılı olarak ortaya konabilir. Meksika’yı kamu yönetimi açısından önemli kılan unsurların başında ülkenin ABD ile geniş bir sınıra sahip tek Latin Amerika ülkesi olmasından kaynaklanmaktadır.
Latin Amerika’nın efsanevi bağımsızlık önderi Simon Bolivar’ın altı ülkenin bağımsızlığı ile sonuçlanan mücadelesinin Meksika bağımsızlık mücadelesiyle hemen hemen eş zamanlı olduğu söylenebilir.
Meksika Devrimi Latin Amerika’da yaşanan ilk toplumsal devrim hareketi olmuştur.
Kültürel açıdan bakıldığında da Meksika’nın bölge ülkeleri ile karşılaştırıldığında öncü ve ayrıcalıklı bir rolü olduğunu söyleyebiliriz.