Vergilerde Ayrım Ve Vergi Sistemi

Çağdaş vergi sistemlerinde birden fazla vergi türü uygulanmaktadır ve bunlar çeşitli özelliklerine ve farklı ölçütlere göre sınıflandırılmaktadır. Çeşitli vergi türlerinin birbirlerine göre üstün ve zayıf yönleri olması tek bir vergi sistemine bağlı kalınmamasının esas sebebini teşkil etmektedir. Vergilerin sınıflandırması çeşitli ölçütlere göre yapılmaktadır. Bu ölçütlerden bazıları çeşitli vergisel kavramlara dayalı olarak yapılmaktadır.

Vergi sistemi, bir ülkenin uyguladığı vergilerin bütününü ifade eden bir kavramdır. Ülkelerin iktisadi, sosyal ve kültürel yapısına, gelişmişlik derecesine göre vergi sistemi şekillenmekte ve değişmektedir. Bu kapsamda Türk vergi sistemi de Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze devamlı suretle değişmiş, hâlen de değişmeye devam etmektedir. Vergiler; konularına, mükelleflerin şahsi durumlarına, tarife şekline ve yansıma durumuna göre sınıflandırılır. Ödemede kullanılan araçlara göre vergiler, ayni ve nakdi vergilerdir. Ayni vergilerin mal ya da hizmet şeklinde ödendiği görülmektedir. Vergiye konu olan nesnelere göre vergiler, şahıs ve mal vergileridir. Şahıs vergilerinin konusu, doğrudan doğruya mükellefin kendisi, yani bireyin fiziki varlığıdır.

Vergiler tarifeleri bakımından; eşit oranlı, artan oranlı ve azalan oranlı olmak üzere ayrıma tabi tutulabilir. Sabit (düz, eşit) oranlı tarife, vergi matrahının her seviyesinde aynı oranda vergi alınmasıdır. Bu tarifede ödeme gücü ile vergi arasında bir ilişki bulunmamakta, ödeme gücündeki değişmeler vergi miktarına etki etmeyerek vergi miktarının ödeme gücüne oranı azalmaktadır. Bu nedenle bu tarifelere ric-i veya gerileyici tarifeler de denilmektedir. Kurumlar Vergisi sabit oranlı tarifedir.

Uygulama sürelerine göre vergiler, sürekli vergiler ve geçici vergiler olarak ayrılır. İlke olarak vergiler, sürekli olacak şekilde uygulamaya konulur ve belirli bir süre ile sınırlandırılmazlar. Uygulamaya konulmaları ile ilgili amaçlara hizmet ettikleri sürece de uygulanırlar. Günün koşullarına uydurulmak amacıyla zaman zaman değişikliğe tabi tutulmaları verginin sürekliliğini bozmaz.

Vergiler konularına, mükelleflerin şahsi durumlarına, tarife şekline ve yansıma durumuna göre sınıflandırılır. Ödemede kullanılan araçlara göre vergiler, ayni ve nakdi vergilerdir. Aynî vergilerin mal ya da hizmet şeklinde ödendiği görülmektedir. Vergiye konu olan nesnelere göre vergiler, şahıs ve mal vergileridir. Şahıs vergilerinin konusu, doğrudan doğruya mükellefin kendisi, yani bireyin fiziki varlığıdır.

Vergiler tarifeleri bakımından; eşit oranlı, artan oranlı ve azalan oranlı olmak üzere ayrıma tabi tutulabilir. Sabit (düz, eşit) oranlı tarife, vergi matrahının her seviyesinde aynı oranda vergi alınmasıdır. Bu tarifede ödeme gücü ile vergi arasında bir ilişki bulunmamakta, ödeme gücündeki değişmeler vergi miktarına etki etmeyerek vergi miktarının ödeme gücüne oranı azalmaktadır. Bu nedenle bu tarifelere ric-i veya gerileyici tarifeler de denilmektedir. Kurumlar vergisi sabit oranlı tarifedir.