Maliye Politikası

Maliye Politikasının Tanımı ve Konusu

Maliye politikası, bir ekonomide temel makroekonomik amaçlara ulaşmak için kamu harcamaları ve gelirlerinin miktar ve bileşiminde değişiklikler yapılması şeklinde tanımlanabilir.

Devletin sahip olduğu mali araçların (kamu harcamaları ve kamu gelirleri), ekonomide fiyat istikrarını, tam istihdamı, ödemeler bilançosu dengesini, iktisadi büyüme ve kalkınmayı, adil bir gelir dağılımını sağlamak amacıyla kullanılması maliye politikasının konusunu oluşturur.

Maliye Politikasının Doğuşu ve Gelişimi

1929 krizi sonrasında ekonominin kendini toparlayamaması klasik iktisadın varsayımlarını tartışmaya açmış ve Keynes, 1929 krizi üzerindeki gözlemleri sonucunda, devletin ekonomiye müdahale etmesinin gerekli olduğuna dair ekonomik görüşlerini açıklamıştır. Böylece ilk kez maliye politikası ile ilgili önemli kuramsal temeller de ortaya konulmuş oluyordu.

1970’li yıllarda kendini gösteren ve stagflasyon olarak nitelendirilen ekonomik kriz ile birlikte Keynesyen politikaların yetersiz kalması, devletin, aşırı büyümesinin neden olduğu olumsuz sonuçlar üzerinden eleştirilmesine neden olmuştur.

2008 Küresel Krizinde para politikası, kısa dönemde beklenen etkiyi gösteremezken, maliye politikası, kısa dönemde düşen toplam talebi hızla canlandıracak önemli bir politika seçeneği haline gelmiştir.

Maliye Politikasının Amaçları

Yukarıda yapılan tanımında belertildiği üzere, maliye politikası, ekonomide temel makroekonomik amaçlara ulaşmayı hedeflemektedir. Bu amaçları, genel olarak, iktisadi istikrarı sağlama amacı, iktisadi büyüme ve kalkınma amacı ve gelir dağılımını düzenleme amacı olarak ele almak mümkündür.

Maliye Politikasının Araçları

Maliye politikası, belirlenen ekonomik ve sosyal amaçlara ulaşmak üzere, ekonomik hayatta farklı etkilere neden olan değişik araçlara sahiptir. Maliye politikasının araçlarını, kamu harcamaları ve kamu gelirleri şeklinde ifade etmek mümkündür. Kamu gelirleri, vergiler ve borçlanma olarak iki şekilde ele alınmaktadır.

Maliye Politikası Uygulama Yöntemleri

İradi Maliye Politikası

İradi diğer adıyla ihtiyari maliye politikası, bir ekonomide istikrarı sağlamak için alınması gereken önlemlerin maliye politikasını yürütmek ile yetkili siyasi karar birimlerinin takdirine dayanmasıdır. İki önemli sorunun varlığı, iradi maliye politikalarının başarı şansını etkilemektedir. Bunlar, tahminde isabet sorunu ve gecikme sorunudur.

Otomatik İstikrar Sağlayıcı Maliye Politikası

Bazı iktisatçılar, iradi maliye politikasının yukarıda belirtilen sorunları karşısında, otomatik istikrar sağlayıcı olarak adlandırılan birtakım mali araçlar yardımı ile hiçbir iradi ve yasal işleme gerek kalmadan, ekonominin istikrara kavuşturulabileceğini savunmuşlardır.

Otomatik İstikrar Sağlayıcı Araçların Etkisinin Sınırlılığı – Mali Sürüklenme

Mali sürüklenme, bir ekonomide vergi gelirlerindeki otomatik artışın ekonomi üzerinde ters etki yaratarak büyüme hızını düşürmesidir. Mali sürüklenme genellikle enflasyonist dönemlerde ortaya çıkar. Böyle bir durumda uygulanacak maliye politikası, vergi tarifelerinin enflasyondan dolayı görünürde artan gelirleri vergilemeyecek şekilde yeniden düzenlenmesini gerektirir.

Formül Esnekliği Yöntemi

Formül esnekliği yöntemi ile ekonomik göstergelerin belli değerleri aşması halinde, önceden saptanmış olan birtakım değişikliklerin kendiliğinden devreye girmesini sağlamak üzere, bazı hükümlerin konulması gerektiği belirtilmektedir.

Kurala Bağlı Maliye Politikası

Kurala bağlı maliye politikası ya da mali kurallar, bütçe dengesi, devlet borçları, kamu harcamaları ve vergi oranları gibi maliye politikası göstergeleri üzerine sınır koyan kısıtlama ve düzenlemeler şeklinde tanımlanmaktadır.

Enflasyonla Mücadelede Maliye Politikası

Enflasyon cari fiyat düzeyi üzerinde toplam talebin toplam arzdan fazla olması nedeniyle ortaya çıkar. Dolayısıyla toplam talep ile toplam arz arasındaki bu dengesizliğin giderilmesi için ya toplam talebi azaltarak toplam arz seviyesine indirmek ya da toplam arzı artırarak toplam talep seviyesine yükseltmek gerekmektedir. Enflasyon ile mücadele ederken maliye politikasının araçları olan kamu harcamaları ve kamu gelirlerinden yararlanılmaktadır.

Durgunlukla Mücadelede Maliye Politikası

Durgunlukta, cari fiyat düzeyi üzerinde toplam arzın toplam talepten fazla olmasından kaynaklanan bir toplam arz toplam talep dengesizliği söz konusudur. Enflasyon ile mücadelede olduğu gibi durgunlukla mücadele ederken de maliye politikasının kamu harcamaları ve kamu gelirleri araçlarından yararlanılmaktadır.

Stagflasyonla Mücadelede Maliye Politikası

Ekonomide durgunluk ve enflasyon olgusunun birlikte görülmesi, stagflasyon olarak nitelendirilmektedir. Stagflasyon ile mücadelede önerilen seçenek politikalardan bazıları şunlardır: Gelirler politikası, vergi temelli gelirler politikası, endeksleme, üretim teşvikleri politikası ve toplam arz, sektörel ve bölgesel ağırlıklı önlemler.

İktisadi Büyüme-Kalkınma ve Maliye Politikası

Maliye politikasının temel amaçlarından birisi, iktisadi büyüme ve kalkınma amacıdır. Bu amaç çerçevesinde de maliye politikasının kamu harcamaları ve kamu gelirleri araçlarından yararlanılmaktadır.

Gelir Dağılımı ve Maliye Politikası

Maliye politikasının en önemli amaçlarından birisi de, gelir dağılımında adaletin sağlanmasıdır. Bu itibarla devlet, özellikle vergi ve kamu harcamaları politikalarını kullanarak yüksek gelir gruplarından, düşük gelir gruplarına doğru bir gelir transferi gerçekleştirmeye çalışır.