Devlet Borçlarının Sınıflandırılması ve Borç Yönetimi

Devletin en önemli gelir kaynağı vergilerdir. Ancak vergilerin kamu harcamalarını karşılamaya yetmediği zaman devlet borçlanmak zorunda kalabilmektedir. Günümüzde devletler, bütçe açığının ve kamu borçlarının temelini teşkil eden kamu harcamalarının finansmanı için çeşitli iç ve dış kaynaklardan borçlanma yoluna gitmektedirler.

Devlet borçları birkaç açıdan sınıflandırılmaktadır. Başlıca sınıflandırmalar; süreye göre, ülke içi kaynaklardan veya ülke dışı kaynaklardan alınmasına göre, zorunlu veya gönüllü olmalarına göredir. Devlet borçlarının türleri, süreleri, kaynakları, borçlanma şekli ve amaçlarına göre değişebilmektedir. Devlet borçlarının sınıflandırılması borçların türlerine göre ekonomide farklı etkileri olduğu için önem taşımaktadır. Borçlar sürelerine göre ve kaynaklarına göre farklı etkilerde bulunabilmektedirler.

Günümüz ekonomilerinde kamu borç stokları ise ülkelerin finansal portföyleri içinde en yüksek paya sahip olmaktadır. Bu nedenle ülkelerdeki ekonomik istikrarın sağlanması ve devam etmesi için kamu borç yönetimin etkinliği önemli olmaktadır.

Devlet borçlarını; sağlandığı kaynağa, isteğe bağlı olup olmamasına ve vadesine göre sınıflandırmak mümkündür.

Borçlar, sağlandıkları kaynaklara göre iç ve dış borçlar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. İç ve dış borçlar; kaynakları yönünden, millî gelire etkileri yönünden, ulusal amaçlar yönünden ve kredi riski yönünden olmak üzere farklı şekillerde değerlendirilebilmektedir.

İç borçlar, iç kaynaklardan,;dış borçlar ise dış kaynaklardan sağlanır. İç ve dış borçların geri ödemesi vergi gelirlerinden yapıldığı için iki borç türü arasında bir benzerlik söz konusudur. Gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerde iç ve dış borçların miktarları açısından bir farklılık söz konusudur. Gelişmekte olan ülkelerde dış borçlar, daha fazladır. Buna karşılık gelişmiş ülkelerde ise iç borçlar daha fazladır.

İç ve dış borçlar, alınışları ve ödenmeleri sırasında millî gelir üzerinde farklı etkilere sahiptir. İç borçlar, ülke içinden sağlanan borçlar olması nedeniyle alınışları ve ödenmeleri sırasında millî gelir üzerinde artırıcı veya azaltıcı bir etki ortaya çıkarmazlar. Ancak yurt içinde kullanılmayan fonların devlet tarafından üretimde kullanılması nedeniyle iç borçlar, millî gelir üzerinde olumlu etkiye sahip olabilmektedir.

Dış borçların alınması ve ülke içinde büyük yatırımlarda kullanılması durumunda millî geliri artırıcı bir etkisi bulunmaktadır. Ancak dış borçların ödenmesi sırasında ise millî gelir üzerinde olumsuz bir etkisi söz konusudur. Çünkü dış borçların ödenmesi yurt içinden yurt dışına bir kaynak transferidir ve millî geliri azaltıcı bir etkiye sahiptir. Ayrıca dış borçların anapara ve faiz olarak geri ödenmesi sırasında borcun dövize çevrilmesi de ikinci bir güçlük ortaya çıkarmaktadır.