Tebligat Türleri

Tebligat işlemi, yapılış şekline, konusuna ve yapıldığı yere göre tasnif edilebilir. Yapılış şekline göre tebligat doğrudan tebligat ve dolaylı tebligattır. Bu ayrıma göre tebligatı çıkaran merci ile tebligatın yapılacağı muhatap arasında başka bir makam ve merci girmesi hâlinde dolaylı tebligat söz konusu olur. Doğrudan tebligatta ise tebligatı çıkaran merci, tebliğ evrakının ulaştırılması için aracı kullanmamaktadır. Doğrudan tebligat kapsamında celse esnasında veya kalemde tebligat, avukat kâtiplerine ve stajyerlerine tebligat ve vekillerin birbirine yaptığı tebligat yer almaktadır. Bu şekillerde tebligat yapılırken tebliğ mazbatası düzenlenmesine lüzum kalmamaktadır. Mesela, avukatların birbirine tebligat yapması hâlinde makbuz karşılığından bu işlem belgelendirilebilmektedir.

Dolaylı tebligat kapsamında PTT aracılığıyla yapılan tebligat, memur vasıtasıyla tebligat, ilanen tebligat ve elektronik tebligat yer almaktadır. Esasen tebligat işlemi çoğunlukla PTT aracılığıyla yapılmaktadır. Fakat bazı hâllerde tebligatı çıkaran merci, memur vasıtasıyla tebligat yapılmasına karar verebilir. Memur vasıtasıyla tebligata ek olarak elektronik yolla tebligat yapılması da mümkündür. Bunun için muhatabın Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi’ne kayıtlı bir e-tebligat adresinin bulunması gerekir. E-tebligat yapılması bakımından bazıları için e-tebligat adresi edinilmesi zorunlu tutulmuş iken bazıları için iradidir. E-tebligat yapılmasının iradi olduğu hâllerde muhatabın başvuruda bulunmuş olması şarttır. E-tebligat yapıldığı takdirde bu mesajın muhatabın e-tebligat adresine ulaştığı tarih önem arz etmektedir. Çünkü bu tarihte göre beş gün sonra e-tebligatın yapılmış sayılması söz konusu olabilir.

Öte yandan, ilanen tebligat da bir dolaylı tebligat türüdür. Bu şekilde tebligat yapılması aslında diğer usullere göre tebligat yapılamadığı hâllerde söz konusu olabilir. Yani ilanen tebligat son çare olarak başvurulan bir tebligat türüdür.

Konusuna göre tebligat işlemi özel tebligat-resmî tebligat olmak üzere bir ayrıma tabi tutulabilir. Özel tebligat işleminin Teb. K. bakımından bir önemi yoktur. Çünkü bu şekilde yapılacak bir bildirim Teb. K. m. 1 kapsamında tebligatı çıkaran merci tarafından gerçekleştirilmemektedir. Buna karşın resmî tebligat tamamen Teb. K. hükümlerine tabi olan bir tebligat türüdür. Burada, Teb. K. hükümlerine bağlı kalınması tebligat işleminin usulüne uygun olması için büyük bir önem taşımaktadır. Resmî tebligat işlemi ise kazai tebligat, mali tebligat ve idari tebligat olmak üzere üç başlık altında ele alınabilir.

Yapıldığı yere göre tebligat ise üç başlık altında toplanabilir. Tebligatın yurt içinde yapıldığı ve tebligatı çıkaran mercinin yurt içinde bulunduğu hâllerde yurt içi tebligattan bahsedilebilir. Bu hâlde, tebligat işlemi yapılması bakımından özel bir usul öngörülmemiştir. Fakat yurt içinde bulunan ve yabancı olan kişiler bakımından bazı özel durumlar söz konusu olabilir. Yurt dışında yapılacak tebligat veya yurt dışından çıkarılan ve ülke içinde yapılacak tebligatlar bakımından farklı kuralların da dikkate alınması gerekmektedir. Söz gelimi yurt dışında tebliğ yapılmasından yerine göre tebligatın yapılacağı ülkedeki tebligat hukuku kurallarına bağlı kalınması gerekebilir.